Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 14 Νοεμβρίου 2019
Πολιτισμός Παραδοσιακές διατηρητέες οικίες και κτίσματα Ηπείρου Μέτσοβο Ήπειρος Ιωάννινα

Μέτσοβο. Σημερινή άποψη από τα βόρεια, όπου η ευρεία χρήση κεραμιδιών έχει έντονα αλλοιώσει χρωματικά το σύνολο του οικισμού.

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Παλιά Γιάννινα
Ιωαννίνων Εγκώμιον
Μέτσοβο
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Μέτσοβο: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

14/07/2008
Η ιστορία

Βασίλης Αν. Χαρίσης

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

'Ιστορικά αναφέρεται πώς, από τη δεύτερη χιλιετηρίδα π.Χ., στο τμήμα αυτό της Ηπείρου κατοικούσαν λαοί ποιμενικοί πού μιλούσαν ελληνικά. Ειδικότερα, κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., στην περιοχή του Μετσόβου κατοικούσαν οι Αίθικες και ίσως οι Τυμφαίοι. Στα μέρη αυτά δεν έχουν επισημανθεί προϊστορικά κατάλοιπα, παρά μόνο ελληνικές και ρωμαϊκές εγκαταστάσεις, όπως στην Κουτσούφλιανη, στις Πολιτσιές το «'Ιμπερατόρι» και στο Βοτονόσι. Είναι ακόμα γνωστό πώς από εδώ ανέκαθεν περνούσε ή κύρια διάβαση από τα δυτικά προς τα ανατολικά της Πίνδου, διάβαση εξαιρετικής στρατηγικής κι εμπορικής σημασίας.
Οι κάτοικοι και σήμερα είναι δίγλωσσοι. Μιλούν την ελληνική και τη βλάχικη γλώσσα, ή όποία είναι λατινογενής με αρκετούς όρους της αρχαιοελληνικής χωρίς να διαθέτει δική της γραφή.
Τέλος τα ήθη και έθιμα των κατοίκων της περιοχής δε διαφέρουν από τα Ηπειρωτικά, 'ενώ πολλές ιδιαιτερότητες τους συγγενεύουν φανερά με συνήθειες πού ανάγονται ακόμα και σε χρόνους ομηρικούς.
Αντίθετα, τα υφαντά είναι, κατά τον τύπο και το χαρακτήρα της διακόσμησης, εντελώς μοναδικά. Συντίθενται από γεωμετρικά σχήματα πού παριστάνουν συμβολικά στοιχεία του φυσικού κόσμου με πολλές χρωματικές παραλλαγές και έντονες αντιθέσεις.
Αν και υποστηρίζεται πώς οι ποιμένες-κάτοικοι της περιοχής αυτής δε διέθεταν παλιά μόνιμους οικισμούς και πώς μόνο πριν από δύο τρεις αιώνες δημιούργησαν μόνιμες οικιστικές εγκαταστάσεις, θα πρέπει να δεχτούμε πώς το Μέτσοβο, λόγω της κεντρικής του θέσης-κόμβου στο εσωτερικό σύστημα επικοινωνιών άλλά και σημείου στάσης απόλυτα αναγκαίας για τον ανεφοδιασμό και τον έλεγχο της ασφάλειας της μοναδικής διάβασης της Πίνδου, δεν μπορεί παρά να ήταν ένας από τούς παλιότερους οικισμούς της περιοχής. Πιθανό και να πρωτοσχηματίστηκε ύστερα από την καταστροφή της ρωμαϊκής εγκατάστασης του «'Ιμπερατόρι».
Οι ιστορικές λοιπόν καταβολές και περιπέτειες της περιοχής και των κατοίκων της και ή σημερινή πραγματικότητα οδηγούν στα εξής συμπεράσματα:
α) Οι κάτοικοι 'έχουν μορφοποιήσει μία ιδιότυπη κοινωνία πού 'έχει μεταφέρει ως τις μέρες μας εμπειρίες πανάρχαιες από τη ζωή στις κορφές της Πίνδου. Και αυτό, γιατί ο συντηρητικός χαρακτήρας των ορεσίβιων και ή βεβαιωμένη πολιτική τους αυτονομία έκαναν αδύνατη και ασύμφορη την κατάλυση των πρωταρχικών καταβολών και των ιστορικών εμπειριών ως τρόπου ζωής.. Η Ρωμαιοκρατία είχε τη μορφή της συνεργασίας «'εν όπλοις» 'επειδή συνέφερε περισσότερο για να επιτευχθεί ή φύλαξη και ή φρούρηση της περιοχής, πού κυριότατα για τούς Ρωμαίους ήταν ή σπουδαία και ή πλέον κρίσιμη διάβαση από τα νότια παράλια της 'Ηπείρου προς τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία. Αύτή ή «συμβίωση» δεν ήταν δυνατό να ανατρέψει τον «κόσμο» μιας πρωτόγονης, αδάμαστης, ιδιότυπης και κλειστής κοινωνίας, ενώ ήταν φυσικό να δημιουργήσει τη διγλωσσία για λόγους πρακτικούς, δηλαδή για τις ανάγκες της καθημερινής επικοινωνίας και συνεργασίας με τη ρωμαϊκή διοίκηση και διαχείριση.
β) Το Μέτσοβο, ως το παλιότερο οικιστικό κέντρο (πόλη-αγορά) της περιφέρειας και τόπος στάσης, συναλλαγής και εξυπηρετήσεων των διερχομένων από Ανατολή και Δύση εμπόρων και κάθε λογής ταξιδευτών και στρατευμάτων, αποτέλεσε το κέντρο έκφρασης των τοπικών στοιχείων, το χωνευτήρι των τάσεων του τότε κόσμου και το πρότυπο οικιστικής και αρχιτεκτονικής δημιουργίας, τουλάχιστον για την ευρύτερη περιοχή του.
Το τοπωνύμιο «Μέτσοβο» πρωτοεμφανίζεται στο «Χρονικό των 'Ιωαννίνων», όπου σημειώνεται πώς στα 1380 ο Σέρβος τύραννος των Ιωαννίνων Θωμάς "... τον τιμιότατων 'Ησαΐα, τον καθηγούμενον Μετσόβου, κακοποίησε...».
Η προέλευση του τοπωνυμίου «Μέτσοβο» δεν είναι εξακριβωμένη. . Υποστηρίζεται πώς μπορεί να είναι σλαβικό και ότι σημαίνει «αρκουδοχώρι», από τις σλαβικές λέξεις «μέτσκα» πού σημαίνει αρκούδα και «όβο» πού σημαίνει χωριό.
Η άποψη αυτή δε φαίνεται ορθή, γιατί αρκούδες υπάρχουν παντού στην περιοχή της Πίνδου και όχι ιδιαίτερα στο Μέτσοβο. 'ʼλλοι υποστηρίζουν πώς προέρχεται από «τού Μούτζη η τού Μήτσιου (= Δημήτρη) το χωριό» -Μήτσιου-όβο, Μήτσιοβο, Μέτσοβο η από παραφθορά της ονομασίας «Μεσοβούνι»-Μετσοβούν, Μέτσοβο.
Αν όμως σκεφτούμε πώς το Μέτσοβο στα κουτσοβλάχικα λέγεται ,,' Α-μί- τζιο», πού σημαίνει «είς τό Μίτζιο» και πώς σε παλιά κείμενα αναγράφεται «Μέτζοβο» και «Μέσσοβο», μπορεί να υποθέσουμε πώς το «μίτζιο»-«Μέτζο» είναι παραφθορά τού «μέσου» και με την προσθήκη τού σλαβικού «όβο» έγινε «Μέτζοβο». Η εκδοχή αυτή, τέλος, μας οδηγεί στην άποψη ότι ή παλιότερη ονομασία τού χωριού ίσως ήταν "Μέσο» η «Μέσο-χώρι», πού υποδηλώνει πράγματι και το τοπογραφικό στίγμα της θέσης, στο «μέσον» της περιοχής.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι κάτοικοι της περιοχής τού Μετσόβου, σε όλη τη διαδρομή της ιστορίας, 'έζησαν σχεδόν πάντοτε με καθεστώς αυτονομίας. Ειδικότερα από το 10ο αί. και έως τις αρχές τού 19ου το Μέτσοβο τελούσε υπό προνομιακό καθεστώς πού το παραχώρησαν διαδοχικά ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος το 10ο αί., ο .Ανδρόνικος ο Γ' το 14ο αι., το 1480 ο Μουράτ ο Β' και το 1695 ή 'Υψηλή Πύλη. Τα προνόμια αυτά, πού παραχωρούνταν για να συνεργάζονται οι


κάτοικοι της περιοχής, και περισσότερο τού Μετσόβου, φιλικά με την κεντρική εξουσία στη φύλαξη και εξυπηρέτηση της καίριας διάβασης της Πίνδου, καταργήθηκαν από τον 'Αλή-Πασά το 1795. Κι αυτό, γιατί ο Αλής πού είχε την έδρα του στα κοντινά Γιάννινα, είχε αποκτήσει μεγάλη δύναμη και αποσκοπούσε στην αυτοδυναμία και στην απόλυτη κυριαρχία στην περιοχή.
Με αυτό λοιπόν το καθεστώς, ιδιαίτερα των τουρκικών προνομίων, πού παρείχε οικονομικές ευκολίες, πολιτικές ελευθερίες και διοικητική και εκκλησιαστική αυτονομία, ήταν φυσικό το Μέτσοβο, ως ο κεντρικός οικισμός της περιοχής -κέντρο, σταθμός, αγορά, πόλη- να αναπτυχθεί εντονότερα. Το 1511 αναφέρεται πώς ανακαινίστηκε ή «μεγάλη εκκλησία» στο κέντρο τού χωριού. Το 1659 συρρέουν στο χωριό πολλοί χριστιανοί και λειτουργούν αξιόλογα σχολεία, όπου «εδιδάσκετο και ή γλώσσα τού εμπορίου». Το 1719 εγκαθίσταται γαλλική αποθήκη συγκέντρωσης υφαντών και προϊόντων αργυροχοίας και χρυσοχοΐας κτλ., είδη πού προορίζονταν για εξαγωγή στη Γαλλία. Το 1735 το Μέτσοβο είχε 347 οικογένειες - περίπου 2500 κάτοικους- και το 1750 λειτουργούν πολλοί αξιόλογοι εμπορικοί οίκοι Μετσοβιτών στις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης. Αναφέρεται ακόμα πώς το 1806 το Μέτσοβο μαζί με το Ανήλιο είχε 700 «οίκους» - περίπου 5000 κατοίκους. Το 1840 κάηκε βιβλιοθήκη με 4000 τόμους βιβλίων και, τέλος, στα 1888 το Μέτσοβο είχε 4 φούρνους, 7 πανδοχεία, 7 σφαγεία, 11 παντοπωλεία, 1 ελληνικό σχολείο (Γυμνάσιο), 2 παρθεναγωγεία και 2 νηπιαγωγεία, ένα αρρένων και ένα θηλέων. Το 1854 το Μέτσοβο πυρπολήθηκε όπά τούς Τούρκους στον ξεσηκωμό των Μετσοβιτων με οπλαρχηγό τον Γρίβα.
Συμπεραίνουμε λοιπόν πώς: α) Το Μέτσοβο ως οικισμός προϋπήρχε του 1380 και πιθανότατα υπήρχε η αναπτύχθηκε κατά το 10ο αιώνα όταν μνημονεύονται τα πρώτα, "έστω περιορισμένα, προνόμια της περιοχής. Οπωσδήποτε όμως πρέπει να αναπτύχθηκε στις αρχές του 14ου αιώνα, δεδομένου ότι ή παροχή προνομίων από τον Ανδρόνικο τον Γ’ στην ευρύτερη περιοχή των 'Ιωαννίνων αποσκοπούσε στην ανάπτυξή της και στην ασφάλεια της στρατηγικά μοναδικής και κρίσιμης σύνδεσης της' Ηπείρου με τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, και επομένως στην υποχρεωτική ίδρυση μόνιμου οικισμού-σταθμού, κέντρου, αγοράς στην καίρια θέση του Μετσόβου. β) Το Μέτσοβο, αν δεν υπήρχε ανέκαθεν στη σημερινή θέση του, αναπτύχθηκε σε αυτήν προ του 1511, δεδομένου ότι τότε ανακαινίστηκε ή μεγάλη κεντρική εκκλησία του. γ) Ο οικισμός του Μετσόβου ολοκληρώθηκε ως σχηματισμός κατά τα μέσα του 19ου αιώνα., δηλαδή στην περίοδο της μεγάλης οικονομικής και πληθυσμιακής ανάπτυξής του. δ).Ο πολεοδομικός ιστός του Μετσόβου, αν δεν πρωτοσχηματίστηκε το 10ο αιώνα η πιθανότατα το 14ο αιώνα ασφαλώς σχηματίστηκε προ του 16ου αιώνα. ε) . Η αρχιτεκτονική και πολεοδομική παράδοση του Μετσόβου είναι λογικό να υπολογιστεί πώς φτάνει σε χρόνους πανάρχαιους, δεδομένου ότι ή ιδιαιτερότητα των φυσικών και κοινωνικών συνθηκών, και κυρίως, ο συντηρητισμός, ή απομόνωση και ή αυτονομία, δεν επιτρέπουν και δε διευκολύνουν τούς νεωτερισμούς. Έτσι, όποιοι νεωτερισμοί επισημαίνονται, θα πρέπει να τοποθετηθούν το πολύ στο 18ο αιώνα, τότε δηλαδή πού οι Μετσοβίτες ξενιτεύονται προς τα μεγάλα αστικά κέντρα της Ελλάδας και της Ευρώπης και παλιννοστούν.