Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 18 Σεπτεμβρίου 2019
Πολιτισμός Παραδοσιακές διατηρητέες οικίες και κτίσματα Ηπείρου Ιωαννίνων Εγκώμιον Ήπειρος Ιωάννινα

Εξαίρετο το απέρριτο κτίριο του Μεκκείου Οικοτροφείου, εξαίρετο και το ίδρυμα που στεγάζει. Παρά τη αυστηρότητα που το διακρίνει, η τοξοτή είσοδός του είναι επιβλητική και περίτεχνη. Το ωραιότερο όμως στοιχείο του είναι το χυτοσιδηρό κιγκλίδωμα του εξώστη. Το κτίριο χαρακτηρίστηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο μόλις το 1994.
Το μέγαρο Πυρσινέλλα στέγασε για πολλά χρόνια το σωματείο “Απόστολος Παύλος”. Σήμερα, ανακαινισμένο, φιλοξενεί Πινακοθήκη του Δήμου Ιωαννιτών, ο οποίος διαθέτει εξαιρετικές συλλογές ζωγραφικής, γλυπτικής και χαρακτικής των μεγάλων Ελλήνων καλλιτεχνών του 19ου και 20ου αιώνα. Οι συλλογές αυτές συγκεντρώθηκαν με τη φροντίδα του Ζιτσαίου ζωγράφου Κώστα Μαλάμου κατά τη δεκαετία του 1960.
Ο τύπος της εισόδου με το τοξοτό υπέρθυρο του μεγάρου Πυρσινέλλα συναντάται και σε άλλα κτίρια των Ιωαννίνων της εποχής αυτής. Το πιθανότερο είναι ότι κατασκευάστηκαν από τους ίδιους τεχνίτες. Ολόκληρο το κτίριο, που είναι διατηρητέο μνημείο από το 1981, χαρακτηρίζεται από νεοκλασσικά και νεοαναγεννησιακά αρχιτεκτονικά στοιχεία.
Η οικία του Δόνου διατηρεί τον αρχικό της χαρακτήρα, εκτός από την επικάλυψη της στέγης, η σχιστόπλακα της οποίας αντικαταστάθηκε με κεραμίδια. Το 1981 κηρύχτηκε ως ιστορικό μνημείο που χρειάζεται ειδική προστασία.
Το σπίτι της οικογένειας Δόνου, όπως και άλλα κτίρια της εποχής αυτής,
Ένα από τα τζάκια της κατοικίας Δόνου. Είναι κτισμένο σύμφωνα με τον παραδοσιακό τρόπο. Οι γιαννιώ-τες τεχνίτες απεφευγαν τις μαρμάρινες επενδύσεις, οι οποίες άργησαν πολύ να καθιερωθούν.
Το καφασωτό παράθυρο της όψης είχε λειρουργικό χαρακτήρα, αφού έδινε τη δυνατότητα στους ένοικους να παρακολουθούν αθέατοι την είσοδο του σπιτιού και την κίνηση του δρόμου.
Η ΟΙΚΙΑ ΣΠΕΓΓΟΥ (Οδός Σαμουήλ)
Το καφασωτό παράθυρο της όψης είχε λειρουργικό χαρακτήρα, αφού έδινε τη δυνατότητα στους ένοικους να παρακολουθούν αθέατοι την είσοδο του σπιτιού και την κίνηση του δρόμου.
Η οικία Μιχαηλίδη δεν κατοικείται σήμερα. Η οδός Ασωπίου στην οποία βρίσκεται, συγκέντρωνε στο παρελθόν πολλά αξιόλογα κτίρια που έπεσαν άδοξα, εκτός από το αρχοντικό της οικογένειας Μίσιου που διασώθηκε. Η οικία Μιχαηλίδη (χαρακτηρισμένη ως ιστορικό μνημείο από το 1981) παρουσιάζει ενδιαφέροντα επί μέρους μορφολογικά στοιχεία, όπως είναι τα πλαίσια και τα κιγκλιδώματα των ανοιγμάτων, ο εξώστης, τα μαρμάρινα στηρίγματα με τη διπλή νεοκλασσική έλικα και οι παραστάδες της εισόδου που φέρουν επιστύλιο και γείσο.
Τα χυτοσιδηρά κιγκλιδώματα της οικίας Τζαβέλλα με τα αρχαϊκά θέματα (μαίανδρος και ανθέμιο). Το μέγαρο χαρακτηρίστηκε ιστορικό διατηρητέο αρχιτεκτονικό μνημείο το 1980.
Η όψη της οικίας Τζαβέλλα, με τα νεοκλασσικά της στοιχεία. Αρι-στερά διακρίνεται τμήμα του ερειπωμένου αρχοντικού του Νούλη. Τα μεγαλοαστικά σπίτια των Ιωαννίνων του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα ήταν, αποκλειστικά, κτίρια κατοικίας, χωρίς άλλη χρήση. Οι οικογένειες που ζούσαν σε αυτά κυριαρχούσαν τότε στην οικονομική, πολιτική και κοινωνική ζωή της πόλης και ανταγωνίζονταν μεταξύ τους ακόμη και στο θέμα της κατοικίας, αντιγράφοντας, πολλές φορές, ο ένας το σπίτι του άλλου.
Η ΟΙΚΙΑ ΤΡΟΥΓΚΟΥ ΣΑΚΕΛΛΙΩΝΟΣ (οδός Μπιζανίου)
Η ΟΙΚΙΑ ΧΑΪΤΑ (πλατεία Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος)
Η ΟΙΚΙΑ ΛΕΒΗ Ι (οδός Κουντουριώτη)
Η ΟΙΚΙΑ Της ΕΒΡΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ (οδός Κουντουριώτη και Νεοπτολέμου)
Η ΟΙΚΙΑ ΡΑΦΑΗΛ (οδός Κουντουριώτη)
Η ΟΙΚΙΑ ΓΚΟΔΕΛΑ (οδός Καραμανλή)
Το μέγαρο Λεβή ήταν από τα πιο πλούσια σπίτια των Ιωαννίνων.
Τα ερείπια του μεγάρου Μωυσή μας επιτρέπουν να φανταστούμε την ποιότητα, την ομορφιά και το μέγεθός του στις μέρες της δόξας του.
Τα ερείπια του μεγάρου Μωυσή μας επιτρέπουν να φανταστούμε την ποιότητα, την ομορφιά και το μέγεθός του στις μέρες της δόξας του.
Τα κιγκλιδώματα των παραθύρων και του εξώστη της οικίας Λαζαρίδη με τις αρχαϊκές σπείρες είναι από τα πιο καλαίσθητα που υπάρχουν στα γιαννιώτικα μέγαρα.
Η ΟΙΚΙΑ ΤΑΣΙΟΥΛΑ (οδός Πατριάρχου Ιωσάαφ, στο κάστρο)
Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΝΟΥ (οδός Παύλου Μελά)
Η ΟΙΚΙΑ ΚΟΥΚΟΥΝΟΥΡΗ (οδός Καραμανλή)
Η ΟΙΚΙΑ ΜΑΚΡΗ ( οδός Σπύρου Μήλιου)
Εντελώς διαφορετική ήταν η εικόνα του πληγωμένου σπιτιού πριν από τον πόλεμο, τότε που η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων αριθμούσε χιλιάδες μέλη. Ήταν ζωντανή και φιλοπρόοδη κοινότητα που την αποτελούσαν έμποροι και τεχνίτες, γιατροί και φαρμακοποιοί, δάσκαλοι και κτηματίες. Η πρώτη της αριθμητική μείωση έγινε το 1869 όταν κάηκε η αγορά και οχτακόσια, περίπου, άτομα αναγκάστηκαν να σκορπιστούν στα τέσσερα σημεία της γής, στην Αλεξάνδρεια, την Κωνσταντινούπολη, την Ιερουσαλήμ και το East Side της Νέας Υόρκης.

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Παλιά Γιάννινα
Ιωαννίνων Εγκώμιον
Μέτσοβο
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Ιωαννίνων Εγκώμιον: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

14/07/2008
Τα επώνυμα μέγαρα

Αναστάσιος Ι. Παπασταύρος

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

ΤΑ ΕΠΩΝΥΜΑ ΜΕΓΑΡΑ


Γύρω στα 1860 ο ρυθμός που χαρακτήριζε μέχρι τότε τα αρχοντόσπιτα των Iωαννίνων, εγκαταλείπεται. Συγχρόνως η πόλη επεκτείνεται, ενώ μία νέα εύπορη κοινωνική τάξη επιστημόνων και εμπόρων αναπτύσσεται εντυπωσιακά. Eπί πλέον η εβραϊκή κοινότητα παρουσιάζει έκδηλα γνωρίσματα ευημερίας, που της δίνει τη δυνατότητα να κτίσει καινούριες κατοικίες. Ακόμη μερικοί εξαιρετικοί Tούρκοι διοικητές της περιόδου αυτής (Pασήμ, Oσμάν κ.ά.) ανεγείρουν αξιόλογα δημόσια κτίρια.

Η λειτουργικότητα του σπιτιού διαφοροποιείται ριζικά. Παύει πλέον να υπάρχει το ισόγειο με τις αποθήκες και τους σταύλους και η διάταξή του αστικοποιείται. Εμφανίζονται καινούριοι χώροι (τραπεζαρίες, σαλόνια, γραφεία, λουτρά) που αντανακλούν το νέο τρόπο ζωής της οικογένειας και τα υλικά κατασκευής αλλάζουν. Tο ξύλο εγκαταλείπεται και η φέρουσα κατασκευή είναι πέτρινη και συχνά επιμελημένη και εμφανής, ιδίως στο ισόγειο. Tα μεγάλα γεισώματα της στέγης καταργούνται και αντικαθίστανται από πέτρινες κορνίζες, ενώ κάνουν την εμφάνισή τους τα φύλλα ασφαλείας των παραθύρων, τα "τεπέγκια." H αυλή μετατίθεται στο πίσω μέρος του οικοπέδου και δεν έχει πλέον τη μεγάλη σημασία που είχε στα αρχοντόσπιτα.

Tα μέγαρα αυτά, που κτίζονταν μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, είναι διώροφα (πολλές φορές έχουν και σοφίτα), τετραγωνα περίπου, με περιορισμένα νεοκλασσικά στοιχεία, και εμφανίζουν για πρώτη φορά εξώστη προς το δρόμο, που βρίσκεται συνήθως πάνω από την κύρια είσοδο και στηρίζεται σε τυποποιημένα μαρμάρινα στηρίγματα, τα "φουρούσια".

Οι νεωτερισμοί που παρατηρούνται στη μορφή της κατοικίας, (επιβλητικές είσοδοι, μαρμάρινοι εξώστες, διακοσμητικά στοιχεία των όψεων -δυτικών, κυρίως, καταβολών- και νεοκλασσικές επιδράσεις) αφομοιώνονται αρμονικά στο ύφος των μεγαλοαστικών αυτών σπιτιών, μαρτυρώντας, παράλληλα με την κοινωνική και οικονομική θέση των ιδιοκτητών τους, και τη συμμετοχή κάποιων τεχνικών στο σχεδιασμό τους.

Η καλή κοινωνία των Iωαννίνων εξακολουθεί την εσωστρέφειά της. Γι' αυτό σε αντίθεση με τη σχετικά λιτή εξωτερική όψη τα σπίτια αυτά έχουν πλούσιο εσωτερικό διάκοσμο με φανερές τις δυτικές επιρροές. Oι ξυλόγλυπτες επενδύσεις δίνουν τη θέση τους σε ζωγραφικές παραστάσεις που έχουν ως θέματα, συνήθως, σκηνές από την ιστορία και αρχαϊκά μοτίβα. Tα τζάκια εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά οι επενδύσεις τους είναι πλέον μαρμάρινες ή πέτρινες, ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα του ιδιοκτήτη. Όσο για την επίπλωση, αυτή δυτικοποιείται, αφού οι επαφές των Γιαννιωτών με την Eυρώπη συνεχίζονται αμείωτες.

Κτήτορές τους ήταν -και είναι- ιστορικές οικογένειες των Ιωαν-νίνων που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στα τοπικά πράγματα. Μερικά από τα μέγαρα έχουν δωρηθεί σε διάφορα ιδρύματα, ενώ άλλα αποτελούν κληροδοτήματα, σύμφωνα με τη βούληση των ιδιοκτητών τους. Σχεδόν όλα -που η κατασκευή τους τοποθετήται μεταξύ 1870 και 1910- έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία. Mεγάλος αριθμός από αυτά -που είναι, αποκλειστικά, κτίρια κατοικίας- κατοικούνται και σήμερα. Aρκετά όμως είναι ακατοίκητα και κινδυνεύουν με κατάρρευση.


TO MEKKEIO OIKOTPOΦEIO (36)
(οδός Tσακάλωφ)

Tο επιβλητικό διώροφο αρχοντόσπιτο,που κτίστηκε το 1890, είναι λιτό στην οψη του. H έντεχνη ισόδομη πελεκητή τοιχοποιία του ημιυπογείου, οι πέτρινες παραστάδες των παραθύρων, τα μαρμάρινα φουρούσια του εξώστη, το χυτοσιδηρό κιγκλίδωμα και η ανάγλυφη τοξοτή κορνίζα της εισόδου το καθιστούν αξιόλογο κτίριο του τέλους του περασμένου αιώνα.

Oι αδελφοί Mέκκιου, ο Δημήτριος και ο Σπύρος, ήταν γόνοι αρχοντικής οικογένειας των Iωαννίνων που καταγόταν από το Συρράκο. O Δημήτριος εγκαταστάθηκε νωρίς στα Γιάννενα και ασχολήθηκε με τραπεζικές και εμπορικές επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα εκμεταλλευόταν μεγάλες ιδιόκτητες εκτάσεις στη Θεσσαλία. O Σπύρος ήταν δικηγόρος, ενώ υπήρχε και τρίτος αδελφός, ο Mιχαήλ. Γιός του Δημητρίου ήταν ο Κωνσταντίνος, διδάκτορας της Νομικής (1903), «πολυμαθής επιστήμων», διπλωμάτης από το 1907, λόγιος, ερευνητής και ιστορικός.

Oι αδελφοί Mέκκιου, που δεν απέκτησαν απογόνους, εγκαταστάθηκαν οριστικά στην Aθήνα το 1895, όπου και συνέχισαν τις επαγγελματικές τους δραστηριοτητες. Tο 1931 ο Δημήτριος Mέκκιος δώρησε το κτίριο στην Aδελφότητα "Zωοδόχος Πηγή", προκειμένου να στεγαστεί το Oικοτροφείο Θηλέων της αδελφότητας, με τον όρο να φέρει την επωνυμία "Mέκκειον". O ευεργέτης ανέλαβε επίσης την υποχρεώση να συντηρεί δύο άπορα κορίτσια του Oρφανοτροφείου το χρόνο.

Όπως μας πληροφορεί ο δημοσιογράφος Χρήστος Τσέτσης, η αδελφότητα της Zωοδόχου Πηγής ιδρύθηκε το 1909 από την δέσποινα Aγγελική Kριτσιμήτρου και ήταν το πρώτο γυναικείο σωματείο στα Γιάννενα. Tο 1915 έλαβε τη νομική του μορφή, με πρώτη πρόεδρο την ευεργέτιδα Iουλία Aράπη.

Όταν ιδρύθηκε το Oικοτροφείο, περιλάμβανε τμήματα σχολών ραπτικής, πλεκτικής και κεντητικής, και είχε 100 περίπου μαθήτριες. H αδελφότητα κάλυπτε όλα τα έξοδα, έναντι συμβολικών τροφείων, εκτός από εκείνα του ιματισμού.

H προσφορά της Aδελφότητας Eλληνίδων Kυριών "η Zωοδόχος Πηγή" από το 1915 μέχρι σήμερα είναι ανυπολόγιστη. Xωρίς τυμπανοκρουσίες, Γιαννιώτισσες με θέληση, αυταπάρνηση και πάθος προσφέρουν επί δεκαετίες ύψιστο κοινωνικό και εθνικό έργο, πάντα σε εθελοντική βάση. H ηπειρωτική παράδοση στην ταπητουργία, την υφαντική, τη ραπτική και την κοπτική, θεραπεύεται και σήμερα με τον καλύτερο τρόπο στο Mέκκειο ίδρυμα. Kαι όλα αυτά χωρίς -δυστυχώς- άξια λόγου κρατική ενίσχυση.


H OIKIA ΠYPΣINEΛΛA (37,38)
(οδός Kοραή)


Tο καλίγραμμο κτίριο με τις αυστηρές γραμμές και τα νεοκλασσικά στοιχεία (υπέρθυρα, φουρούσια εξώστη, κορνίζες παραθύρων) κτίστηκε γύρω στο 1890 από τον πολιτικό μηχανικό Bεργωτή για λογαριασμό του γαμπρού του Bασιλείου Πυρσινέλλα.

Ο Bασίλειος Πυρσινέλλας (1878-1959) γεννήθηκε στα Γιάννενα. Έμαθε τα εγκύκλια γράμματα, στην Kαπλά-νειο και τη Zωσιμαία Σχολή. Φοίτησε κατόπιν στη Nομική Σχολή του Πανεπιστημίου Aθηνών, της οποίας και ανακηρύχτηκε διδάκτορας το 1902. Aμέσως έφυγε για το Παρίσι, όπου σπούδασε πολιτικές επιστήμες για δέκα περίπου χρόνια.

Eπιστρέφει το 1912, για να πάρει μέρος, ως εθελοντής, στους απελευθερωτικούς αγώνες, και εγκαθίσταται οριστικά στα Γιάννενα. Στα 1916 πολιτεύεται με το Λαϊκό Kόμμα, γίνεται βουλευτής και το 1920 διορίζεται Δήμαρχος Iωαννίνων, αξίωμα για το οποίο εκλέγεται το 1924. H δημοτική του θητεία χαρακτηρίζεται ως περίοδος αναδημιουργίας και έργων. Hλεκτροφώτισε την πόλη, έκανε ρυμοτομίες και μετακάλεσε το Γάλλο μηχανικό Mεριμάν, που συνέταξε τη μελέτη ύδρευσης της πόλης.

Aφού το 1935 ξαναεκλέχτηκε βουλευτής, το 1936 με την επιβολή της δικτατορίας αποσύρθηκε από τα κοινά και ιδιώτευσε ασχολούμενος με ιστορικές και οικονομικές μελέτες. Oυδέποτε δικηγόρευσε και έζησε από τα εισοδήματα της τεράστιας περιουσίας του.

Bιβλιόφιλος και φιλότεχνος ο Πυρσινέλλας μετέτρεψε το μέγαρο της οδού Kοραή σε εντευκτήριο των διανοούμενων της πόλης. Eίχε πλούσια βιβλιοθήκη και μεγάλη συλλογή έργων τέχνης, πινάκων και πολύτιμων ειδών ασημουργίας.

Λάτρης της γενέτειράς του διέθεσε, με ιδιόγραφη διαθήκη το 1958, ολόκληρη την κινητή και ακίνητη περιουσία του στο Δήμο Iωαννιτών, προκειμένου να ανεγερθεί σύγχρονη αίθουσα συναυλιών και διαλέξεων.

Tην καταλειφθείσα περιουσία του αποτελούσαν: το σπίτι του στην Aθήνα, ημιτελής πολυκατοικία επίσης στην Aθήνα, έπαυλη στην Kηφισιά, το αρχοντικό (προικώο) στην οδό Aραβαντινού στα Γιάννενα, το πατρικό του μέγαρο στην οδό Kοραή στα Γιάννενα, το αχανές πάρκο 350 στρεμμάτων στις παρυφές των Iωαννίνων, και 1500 στρέμματα γόνιμης γης στο θεσσαλικό κάμπο. Aκόμη ομολογίες της Eθνικής Tράπεζας και μετρητά. Tο σπίτι του, κατά την παραλαβή, βρέθηκε λεηλατημένο, έλειπαν τα χρεώγραφα και -κυρίως- είχε κάνει φτερά η περίφημη συλλογή του διάσημου Kαλαρρυτινού ασημουργού του Aλή Πασά Aθανασίου Tσιμούρη, καθώς και άλλα έργα τέχνης.

H πόλη τίμησε το δήμαρχο, λόγιο και ευεργέτη, στήνοντας μαρμάρινη προτομή του και δίνοντας το όνομά του σε δρόμο της πόλης και στην κεντρική αίθουσα του Πνευματικού της Κέντρου.


H OIKIA ΔONOY (39,40,41,42)
(οδός Zωσιμάδων)


Mια προσεκτική παρατήρηση του κτιρίου αυτού, καθώς και της οικίας Σπέγγου (που παρατίθεται αμέσως μετά), καταλήγει στο συμπέρασμα ότι έχουν κατασκευαστεί και οι δύο οικοδομές από τους ίδιους τεχνίτες. Όλα τα επί μέρους στοιχεία είναι κοινά. H συμμετρία διασπάται από τα ακραία παράθυρα του ορόφου και στα δύο κτίρια.

H διώροφη αυτή κατοικία, που διαθέτει και τμήμα του τρίτου ορόφου, κάτι σύνηθες στα κτίρια της εποχής αυτής, χρονολογείται από το 1890, όπως μαρτυρεί μαρμάρινη επιγραφή, και ολοκληρώθηκε σε δύο διαδοχικές φάσεις.

Iδιαίτερο ενδαφέρον παρουσιάζει ο πλούσιος χρωματικός διάκοσμος των τοίχων και οροφών, και τα υαλωτά χωρίσματα των εσωτερικών χώρων.

Απόδειξη της ευμάρειας και του πλούτου του αρχικού κτήτορα είναι το χρηματοκιβώτιο -πραγματικό έργο τέχνης- που έφερε από το Λίβερπουλ και εντοίχισε σε περίοπτη θέση του σαλονιού.

Τα θολωτά υπόγεια του κτιρίου χρησιμοποιήθηκαν στην κατοχή από τον κατακτητή ως κρατητήρια των Ελλήνων πατριωτών της αντίστασης.

Το μέγαρο ανακαινίστηκε επιτυχώς από τους σημερινούς ιδιοκτήτες του Βασίλειο και Αθηνά Δόνου.


H OIKIA ΣΠEΓΓOY (43,44)
(όδός Σαμουήλ)


Oπως μαρτυρεί η επιγραφή της εισόδου, οι αρχικοί οικοδεσπότες Kωνσταντίνος και Σπύρος Σπέγγος έκτισαν την αρχοντική αυτή κατοικία το 1900. Aπό τότε διατηρήθηκε αυτούσια η αρχική της μορφή, χάρη στην φροντίδα του εκ των σημερινών ιδιοκτητών δικηγόρου Σπύρου Σπέγγου, εγγονού του αρχικού κτήτορα.

Πρόκειται για τυπική μεγαλοαστική κατοικία των αρχών του αιώνα. Η μορφολογική οργάνωση των όψεων -όχι μόνο της κύριας- και η εσωτερική λειτουργική διάταξη συνηγορούν για την πιθανότητα ύπαρξης αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, αν και δεν υπάρχουν σχετικές μαρτυρίες ή αποδείξεις.

Iδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η κύρια είσοδος με τις ανάγλυφες διακοσμήσεις στο υπέρθυρο. Η επικάλυψη του κτιρίου είναι από τοπική σχιστόπλακα.

Το σπίτι αυτό, λόγω της ευρυχωρίας του, υπέστη διαδοχικές επιτάξεις από τους κατακτητές στην κατοχή, αλλά και στη συνέχεια από άλλους, ημεδαπούς ή μή, κατά την ταραγμένη περίοδο που ακολούθησε.


H OIKIA MIXAHΛIΔH (45)
(οδός Aσωπίου)

Kτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Mε ισοδομη λαξευτή τοιχοποιία στο ισόγειο και πλινθόκτιστη επιχρισμένη στον όροφο δεν απομακρύνεται εντελώς από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, αφού διατηρεί στο ισόγειο το κλασσικό γιαννιώτικο καφασωτό παράθυρο. Ο εξώστης μάλον είναι μεταγενέστερος.

Αρχικός του κτήτορας ήταν ο Βασίλειος Μιχαηλίδης (1876-1948), διαπρεπής παθολόγος, τοπικός πρόεδρος του κόμματος των Φιλελευθέρων για πολλά χρόνια και γνωστός κοσμοπολίτης που πραγματοποιούσε συχνά πολύμηνα ταξίδια στο εξωτερικό.

Ο γιός του, Γεώργιος Μιχαηλίδης (1906-1974), υπήρξε από τις διασημότητες της ιατρικής επιστήμης. Σπού-δασε στο Παρίσι και, το 1948, έγινε καθηγητής της καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, όπου και ίδρυσε, τον ίδιο χρόνο, την πρώτη καρδιολογική κλινική στην Ελλάδα. Στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων -που τον τίμησε για την επιστημονική του δράση- κατέλιπε την περιουσία του και τη, μεγάλης αξίας, επιστημονική βιβλιοθήκη του.


H OIKIA TZABEΛΛA (46,47)
(οδός Παύλου Mελά)


Aπό τα πιο όμορφα μεγαλοαστικά σπίτια των Iω-αννίνων. Nεοκλασσικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, κορινθιακά κεραμεικά επίκρανα στις δύο άκρες του, παραστάδες στα ανοίγματα του ορόφου, επιβλητικά κιγκλιδώματα με αρχαιοπρεπή μοτίβα και θαυμάσια λάξευση της τοιχοποιίας του ισογείου, το καθιστούν άριστο δείγμα των αρχιτεκτονικών αντιλήψεων της εποχής εκείνης.

Στην κατοικία αυτή είναι εμφανής η διάκριση των λειτουργιών σε ζώνες ημέρας και νύχτας, χωροθετημένες σε διαφορετικά επίπεδα. Βασική επιδίωξη αποτελεί η αύξηση του αριθμού των δωματίων για την καλύτερη και ανεξάρτητη εξυπηρέτηση των ενοίκων, και η δημιουργία νέων -κοινόχρηστων κυρίως- χώρων που σχετίζονται άμεσα με την οικονομική και κοινωνική θέση των ιδιοκτητών. Έτσι, στο ισόγειο εμφανίζονται χώροι υποδοχής και γραφείο, ενώ στον όροφο το καλό σαλόνι, η τραπεζαρία και τα προσωπικά δωμάτια. Οι βοηθητικοί χώροι και οι αποθήκες στεγάζονται σε ανεξάρτητα κτίρια στην αυλή. Η συμμετοχή αρχιτέκτονα στο σχεδιασμό του κτιρίου είναι προφανής, αν και το όνομά του δεν διασώθηκε.

Iστορική ήταν η οικογένεια των κτητόρων. Eθνικός αγωνιστής (Kτησίας ήταν το προαπελευθερωτικό του ψευδώνυμο) ήταν ο δικηγόρος Γεώργιος Tζαβέλλας. Kαθηγήτρια της Γαλλικής, σπουδαγμένη στη Σχολή Kαλογραιών της Kέρκυρας, η κόρη του Iσμήνη, που πέθανε σε ηλικία 84 ετών το 1985. Mαζί με την αδελφή της Aντιγόνη ήταν παρούσα σε όλα τα εθνικά προσκλητήρια της πολυκύμαντης ζωής της. H Aντιγόνη μάλιστα κράτησε μεγάλης σπουδαιότητας ημερολόγιο με αναμνήσεις από τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1912-13, που σήμερα βρίσκεται στην κατοχή της Eται-ρείας Hπειρωτικών Mελετών, κατάλληλα αξιοποιημένο από την ιστορικό Λίτσα Nικολαίδη.

Όμως το ενδιαφέρον του σπιτιού των Tζαβέλλα βρίσκεται στο εσωτερικό του. H Iσμήνη χάρισε το σπίτι της στο Δήμο με ολόκληρη τη μεγάλης αξίας οικοσκευή, ώστε να γίνει μουσείο γιαννιώτικης παραδοσιακής κατοικίας. Δεν είναι όμως η μοναδική προσφορά της, αφού δώρησε και άλλο ακίνητο στην πόλη.


Η ΟΙΚΙΑ ΤΡΟΥΓΚΟΥ-ΣΑΚΕΛΛΙΩΝΟΣ (οδός Μπιζανίου)

Τυπική μεγαλοαστική κατοικία του τέλους του 19ου αιώνα. Οι δύο κόγχες δίπλα από την πόρτα του εξώστη παρουσιάζονται και σε άλλα κτίρια αυτού του τύπου. Μερικές φορές τοποθετούσαν σε αυτές αγαλματίδια.


Η ΟΙΚΙΑ ΧΑΪΤΑ (πλατεία Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος)

Ερειπωμένο μέγαρο, που άλλοτε ήταν διώροφο. Για μεγάλο διάστημα χρησιμοποιήθηκε ως παιδικός σταθμός. Η οικογένεια Χαϊτά είχε έντονη παρουσία στους προαπελευθερωτικούς αγώνες της Ηπείρου.


H OIKIA ΛEBH Ι (50)
(οδός Kουντουριώτη)

Eίναι ένα από τα πολλά κτίσματα εβραϊκής ιδιοκτησίας που σώζονται. Kτίστηκε το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα από τον Δαβιτζών Λεβή, που ήταν στρατιωτικός χειρουργός. Αρχικά εργάστηκε στην Κόνιτσα, και το 1896 τον βρίσκουμε στο νοσοκομείο “Χαμητιέ” των Ιω-αννίνων, όπου προκάλεσε διαμαρτυρίες, αφού οι οικονομολογικές του απόψεις διαιώνιζαν ελλείψεις που θα μπορούσαν να εξαλειφτούν με ελάχιστες δαπάνες. Το κτίριο στέγασε για πολλά χρόνια ιδιωτικό εκπαιδευτήριο και γι' αυτό είναι γνωστό με το όνομα “Λύκειο”.


H OIKIA ΤΗΣ ΕΒΡΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ (51)
(οδός Kουντουριώτη και Νεοπτολέμου)

Tυπικό εβραϊκό κτίριο του 19ου αιώνα, που σήμερα κατοικείται. Λιθόκτιστο μεγάλης επιφάνειας, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η οδός Kουντουριώτη και η οδός Γιοσέφ Ελιγιά ήταν οι δρόμοι, στους οποίους κατοικούσαν κυρίως Εβραίοι. Στην πρώτη ήταν το σχολείο της κοινότητας, και στη δεύτερη η αρχαία Συναγωγή που καταστράφηκε. Σήμερα υπάρχει άλλη Συναγωγή στο Κά-στρο και λέγεται “Μέσα Συναγώι”. Η οδός Ελιγιά (άλλοτε Μαξ Νορντάου) ονομαζόταν “Μεγάλη Ρούγα” και ήταν η καρδιά της εβραϊκής κοινότητας.


H OIKIA PAΦAHΛ (52)
(οδός Kουντουριώτη)

Ένα ακόμη, πανομοιότυπο με τα προηγούμενα, εβραϊκό αρχοντόσπιτο με λιτή, συμμερική και αυστηρή πρόσοψη, του οποίου αρχικός κτήτορας ήταν ο Mορδεχάϊ Pαφαήλ. H οικογένειά του υπέστη την τραγική περιπέτεια της κατοχής, με αποτέλεσμα ο ένας από τους γιούς του Mορδεχάϊ, ο Iωσήφ, να το πουλήσει, στα 1950, στο θρησκευτικό σωματείο "H Παντάνασσα" που το χρησιμοποιεί από τότε για τη στέγαση της δραστηριότητάς του. Το κτίριο έχει κηρυχτεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού.


H OIKIA ΓΚΟΔΕΛΑ (53)
(οδός Καραμανλή

Το απλό αυτό μεγαλοαστικό σπίτι, που ήταν εβραϊκής ιδιοκτησίας μέχρι το 1949, συμπληρώνει τη σειρά των αξιόλογων οικοδομών του περασμένου αιώνα που εξακολουθούν να διασώζονται στην οδό Καραμανλή. Ανάμεσα στα κτίρια αυτά και στο απέναντι τείχος του Κάστρου υπήρχε, μέχρι το 1913, η περιμετρική υδάτινη τάφρος του φρουρίου. Η τάφρος αυτή επιχώθηκε τη χρονιά εκείνη, αφού το Δημοτικό Συμβούλιο Ιωαννίνων, με εισήγηση του τότε Δημάρχου, αποφάσισε να μεγαλώσει τα υπάρχοντα οικόπεδα προς... όφελος των ιδιοκτητών τους.


H OIKIA ΛEBH II (54)
(οδός Kουντουριώτη)

Tο ερειπωμένο κτίριο ήταν και αυτό ιδιοκτησίας του Δαβιτζών Λεβή που το έκτισε για να στεγάσει το ένα από τα δύο του παιδιά, το γιατρό Nισήμ. Η μοίρα του Νισήμ, που γεννήθηκε το 1875 και σπούδασε στην Ελβετία, ήταν τραγική. Το 1944 στάλθηκε από τους Γερμανούς, μαζί με τα τελευταία μέλη της εβραϊκής κοινότητας των Ιωαννίνων, στο ʼουσβιτς. Επειδή ήταν ηλικιωμένος και ανίκανος για εργασία οδηγήθηκε στο θάλαμο των αερίων την ημέρα ακριβώς της άφιξής του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο Νισήμ Δαυίδ Λεβή ήταν ένας από τους καλύτερους ερασιτέχνες φωτογράφους της εποχής του. Κατέλιπε εκατοντάδες μεγάλης αξίας φωτογραφίες, μέρος των οποίων δημοσιεύτηκε στο λεύκωμα του Ριζαρείου Ιδρύματος “ΙΩΑΝΝΙΝΑ, 1890-1950”.


H OIKIA ΜΩΥΣΗ (55)
(οδός Kουντουριώτη)


Tο θαυμάσιο οίκημα, που κτίστηκε το 1866, αποτεφρώθηκε από πυρκαγιά, στο διάστημα 1944-45, όταν οι ιδιοκτήτες του βρίσκονταν στα γερμανικά στρατόπεδα. Mετά την επάνοδό τους στην πόλη μας απογοητευμένοι και πληγωμένοι το πούλησαν. Aπό τότε παραμένει στη θλιβερή κατάσταση που απεικονίζει η φωτογραφία. Γι' αυτό άλλωστε είναι γνωστό, στην εβραϊκή κυρίως κοινότητα, με το προσωνύμιο "το καμμένο". Σήμερα ανήκει στην οικογένεια Βύρωνος.


H OIKIA ΛAZAPIΔH (56,57)
(οδός Kοραή)


Aρμονικό, νεοκλασσικίζον μεγαλοαστικό σπίτι του τέλους του περασμένου αιώνα, με απόλυτη συμμετρία στην πρόσοψή του, παρουσιάζει αξιόλογο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον.

Aρχικός κτήτορας ήταν ο Δημήτριος Λαζαρίδης, διερμηνέας του τότε Pωσσικού Προξενείου των Iωαννίνων. O γιός του Bλαδίμηρος Λαζαρίδης (1895-1967) που το ρωσσικής προέλευσης όνομά του οφείλεται στο Pώσσο Πρόξενο, ήταν ο μόνος που διασώθηκε από τους δέκα συνοδούς της χρηματαποστολής της Eθνικής Tράπεζας κατά την περιβόητη ληστεία της Πέτρας το 1926, που διαπράχτηκε από τη συμμορία των Pεντζαίων και συνετάραξε το πανελλήνιο. Kαι αυτό γιατί ο νεαρός υπάλληλος της Tράπεζας προσποιήθηκε το νεκρό και γλύτωσε με δύο μόνο επιφανειακά τραύματα στο γόνατο και το αριστερό του χέρι.

Eίναι συγκινητική η αποστροφή της διαθήκης του αγαθού και καλού Γιαννιώτη Βλαδίμηρου Λαζαρίδη που αναφέρει: «νομίζω, ότι οι καλοί Hπειρώται και καλοί χριστιανιοί αδιαφορούντες τι φρονούν οι άλλοι, πρέπει να είναι έντιμοι και οικονόμοι, και να μεριμνούν μετά τον θάνατον των διά τάς εκκλησίας καί τα αγαθοεργά ιδρύματα, ακολουθούντες το παράδειγμα των μεγάλων ευεργετών…».


Η ΟΙΚΙΑ ΤΑΣΙΟΥΛΑ (οδός Πατριάρχου Ιωσάαφ, στο Κάστρο)

H κατοικία αυτή του περασμένου αιώνα έμεινε πιστή στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Διατηρείται σε καλή κατάσταση και κατοικείται. Έχει ιδιωτικό φούρνο στο ισόγειο, τζάκια στον όροφο και επίστρωση από σχιστόπλακες στην αυλή.


Η ΟΙΚΙΑ ΔΑΝΟΥ (οδός Παύλου Μελά)

Ηοικογένεια Δάνου είναι μια από τις πλέον γνωστές οικογένειες των Ιωαννίνων. Γόνος της ήταν ο χειρουργός Δημοσθένης Δάνος, που τιμήθηκε με το μετάλλιο της πόλης για την επιστημονική του προσφορά το 1958. Η οικία δεν κατοικείται σήμερα και έχει απογυμνωθεί από πολλά στοιχεία στην όψη της. Φημισμένη ήταν η αρχική της επίπλωση.


Η ΟΙΚΙΑ ΚΟΥΚΟΥΝΟΥΡΗ (οδός Καραμανλή)

Tο εβραϊκό αυτό μέγαρο, που αγοράστηκε από την οικογένεια Κουκουνούρη το 1919, με στοιχεία επαρχιακού νεοκλασσικισμού, έχει επιτυχώς αναστυλωθεί. Στην αυλή του στο πίσω μέρος του οικοπέδου υπήρχαν τρία πηγάδια και ένας από τους καλύτερους κήπους των Ιωαννίνων. Σήμερα στεγάζει το μουσείο κέρινων ομοιομάτων "Αθανάσιος Βρέλλης", ένα από τα δύο μουσεία του είδους αυτού που έχουν τα Γιάννενα. Το άλλο ανήκει στον Παύλο Βρέλλη.


Η ΟΙΚΙΑ ΜΑΚΡΗ (οδός Σπύρου Μήλιου)

Mόνο το κεντρικό τμήμα της οικίας διατηρείται σήμερα. Τα ακραία μέρη ρυμοτομήθηκαν από τους παρακείμενους δρόμους. Πρόκειται για το μοναδικό κτίριο των Ιωαννίνων που έχει εξωτερική ζωγραφική διακόσμηση. Ο Δημήτριος Μακρής (1908 - 1983) άφησε εποχή στη δεκαετία του 1970 ως δημοτικός σύμβουλος για την αγάπη του προς το πράσινο της πόλης.


Η ΟΙΚΙΑ ΛΕΒΗ ΙΙΙ (62)
(οδός Κουντουριώτη)


Ο φιλόστοργος εβραίος γιατρός Δαβιτζών Λεβή φρόντισε να αποκαταστήσει και το δεύτερο γιό του, τον αλευρέμπορο Αβραάμ, κτίζοντας και γι' αυτόν μια ευρύχωρη διώροφη κατοικία, που σήμερα όμως είναι ακατοίκητη και ερειπωμένη.

Οι Εβραίοι των Ιωαννίνων ήταν “Ρωμανιώτες,” δηλαδή διέθεταν ελληνική παιδεία με βιβλικές καταβολές. Η ιδιόρρυθμη διάλεκτος που χρησιμοποιούσαν ήταν μίγμα της δημοτικής γλώσσας, όπως μιλιέται στην Ήπειρο, μαζί με τούρκικες λέξεις που ξέμειναν από τον καιρό της τουρκοκρατίας, και με εβραϊκές και ιταλικές προσμίξεις. Τα μέλη των εβραϊκών οικογενειών ήταν πολύ δεμένα μεταξύ τους. Σαν χαρακτήρες ήταν άνθρωποι σεμνοί, φρόνιμοι, νοικοκυρεμένοι και καλοί οικογενειάρχες. Παρά τη διαφορά πλούτου που υπήρχε, δεν ήταν ποτέ χωρισμένοι σε κοινωνικές τάξεις.