Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 21 Οκτωβρίου 2019
Πολιτισμός Παραδοσιακές διατηρητέες οικίες και κτίσματα Ηπείρου Ιωαννίνων Εγκώμιον Ήπειρος Ιωάννινα

Στην οδό Ιουστινιανού, στο Κάστρο.
στην οδό Καραϊσκάκη, στο ʼλσος
στην οδό Ιεράρχου Γερβασίου
στην οδό Πατριάρχου Ιωακείμ.
στην οδό Ιεράρχου Γερβασίου.
στην οδό Βλαχάβα Στην οδό Βλαχάβα, στην Καραβατιά, την παλαιά αυτή χριστιανικώτατη συνοικία με τα στενά σοκάκια, που γίνονταν οι ζωηρότερες αποκριάτικες εκδηλώσεις, βρίσκεται ένα από τα πιοαξιόλογα κτίρια των Ιωαννίνων, η οικία της οικογένειας Κωστή. Διαθέτει έξοχα μορφολογικά στοιχεία, όπως η διαφοροποίηση των όγκων στην κύρια όψη, το επιβλητικό δώμα με τη δίκλινη στέγη, τα πέτρινα γείσα των παραθύρων, τους πελεκητούς γωνιόλιθους στις γωνίες και την ισόδομη τοιχοποιία στη βάση του. Το κτίριο χαρακτηρίστηκε το 1994 ως διατηρητέο μνημείο.
στην οδό Νεοπτόλεμου
στην οδό Καραμανλή
στην οδό Καραμανλή
στην οδό Παύλου Μελά.
στην οδό Παύλου Μελά.
στην οδό Σούτσου
στην οδό Σούτσου
στην οδό Σούτσου
στην οδό Φιλανθρωπινών (ρόπτο σε εξώθυρα)
Στην οδό Κωλέττη.
Στην οδό Κωλέττη.
Στην οδό Κωλέττη.
Στην οδό Κωλέττη.
στην οδό Εθνικής Αντιστάσεως.
στην οδό Κουντουριώτη
στην οδό Κουντουριώτη
στην οδό Κουντουριώτη
στην οδό Γαριβάλδη.
στην οδό Βαλαωρίτου
στην οδό ΚΑ΄ Φεβρουαρίου.
στην οδό Κάνιγγος.
στην οδό Αραβαντινού.
στην οδό Ιωάννου Παλαιολόγου
στην οδό Εθνικής Αντιστάσεως
στην οδό Εθνικής Αντιστάσεως
στην οδό Εθνικής Αντιστάσεως
στην οδό Ανεξαρτησίας.
στην οδό Ανεξαρτησίας.
στην οδό Ανεξαρτησίας.
στην οδό Ανεξαρτησίας.
στην οδό Ανεξαρτησίας.
στην οδό Παλαιολόγου.
στην οδό Κωλέττη.
στην οδό Γιοσέφ Ελιγιά.
στην οδό Αγγελικής Παπάζογλου.
στην οδό Γενναδίου.
στην οδό Λόρδου Βύρωνος
στην οδό Γιωσέφ Ελιγιά (κείμενο)
στην οδό Εθνικής Αντιστάσεως.

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Παλιά Γιάννινα
Ιωαννίνων Εγκώμιον
Μέτσοβο
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Ιωαννίνων Εγκώμιον: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

14/07/2008
Τα μεσοαστικά κτίσματα

Αναστάσιος Ι. Παπασταύρος

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

Μετά την πυρκαγιά του 1870 αρχίζει να αναπτύσσεται στα Γιάννενα η τυπική αστική κατοικία που -πολλές φορές- είναι σμικρογραφία και απομίμηση του μεγαλοαστικού μεγάρου. Έχει και αυτή, συνήθως, ορθογώνιο σχήμα, έρχεται σε επαφή με το δρόμο, είναι διώροφη και διαθέτει, μερικές φορές, νεοκλασσικίζοντα στοιχεία. Η συμμετρία, όμως, της όψης που χαρακτηρίζει τα μεγαλοαστικά κτίρια δεν συναντάται, αφού η μικρή επιφάνεια της πρόσοψης δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο. Εκεί όμως που δια- φέρει η κατοικία ριζικά, είναι η οργάνωσή της. Τις περισσότερες φορές το ισόγειο χρησιμοποιείται (όταν το κτίριο βρίσκεται σε εμπορικό δρόμο) ως κατάστημα ή εργαστήριο, και ο όροφος ως κατοικία του ιδιοκτήτη. Όταν βρίσκεται εκτός του κέντρου της πόλης, ακολουθεί την τυπική διάταξη των μεγάρων, με τους χώρους της καθημερινής εξυπηρέτησης στο ισόγειο (μαγειρείο, καθιστικό, αποθήκες) και τα υπνοδωμάτια της οικογένειας στον όροφο, γύρω από ένα δεύτερο καθιστικό.
Οι οικονομικές δυνατότητες του ιδιοκτήτη προσδιορίζουν - και πάλι- το μέγεθος, την ποιότητα κατασκευής και την επίπλωση του κτιρίου. Μόλις τα νέα μέλη της οικογένειας παντρευτούν, αποχωρούν από την πατρική κατοικία, σέ αντίθεση με ό, τι συμβαίνει στις οικογένειες της ανώτερης τάξης. Η αυλή συνεχίζει να έχει σπουδαίο ρόλο και διατάσσεται, κατά κανόνα, στο πίσω μέρος του οικοπέδου.
Η αρχιτεκτονική των σπιτιών αυτών χαρακτηρίζεται ως “ανώνυμη” και ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας ιδιοκτήτη
και μαστόρων. Με τον τρόπο αυτό η παραδοσιακή αρχιτεκτονική πήρε μια παράταση ζωής, αν και χρειάστηκε να προσαρμοστεί προς τις νέες συνθήκες. Τα σπίτια αυτά, που υπάρχουν κυρίως έξω από το κάστρο, αποτελούσαν τις κατοικίες της μεσαίας κοινωνικής τάξης, των εμπόρων και βιοτεχνών, που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να χτίσουν μεγαλύτερα κτίρια. Πολλά από τα κτίσματα της κατηγορίας αυτής μοιάζουν μεταξύ τους. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι κατασκευάστηκαν από τους ίδιους τεχνίτες, οι οποίοι είχαν δικά τους τυποποιημένα πρότυπα που τα προσάρμοζαν ανάλογα με τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες του εργοδότη τους.
Μεγάλος αριθμός του είδους αυτού των κτιρίων διασώζεται σήμερα στα Γιάννενα. ʼλλα βρίσκονται σε αρκετά καλή
κατάσταση και άλλα όχι. Ο φυσικός, όμως, νόμος της ακμής και της παρακμής ισχύει και για αυτά. Η συμβίωσή τους με το καινούριο αποτελεί μια μεταβατική περίοδο, έως ότου το παλαιό είτε υποχωρήσει και εξαφανιστεί είτε συγχωνευθεί με το καινούριο σε ένα νέο σύνολο. Ελάχιστα από αυτά είναι χαρακτηρισμένα ως "παραδοσιακά διατηρητέα μνημεία", γεγονός που θα επιταχύνει, αν όχι την εξαφάνισή τους, σίγουρα όμως τη δραστική αριθμητική μείωσή τους.
Στις επόμενες σελίδες παρατίθενται αντιπροσωπευτικά δείγματα αυτής της κατηγορίας των κτιρίων. Υπάρχουν όμως και άλλα που είναι και ενδιαφέροντα και χαρακτηριστικά.

Χτισμένα σε μακρόστενα οικόπεδα με μικρή πρόσοψη με απευθείας είσοδο από το δρόμο, με απλά υλικά, μοιάζουν μεταξύ τους. Δεν ακολουθούν τον παραδοσιακό ρυθμό, αλλά και δεν αντιγράφουν τα νεοκλασσικά χαρακτηριστικά των μεγάρων. Τα σπίτια της μεσοαστικής τάξης έχουν το δικό τους ύφος και τις δικές τους αρχές. Σήμερα άλλα από αυτά κατοικούνται και άλλα όχι.

Η εβραϊκή συνοικία “Λειβαδιώτη” διέσωσε πληθώρα από παλαιά κτίρια. Τα περισσότερα από αυτά κατοικούνται ή χρησιμοποιούνται ως επαγγελματικοί χώροι. Πολλά έχουν υποστεί τροποποιήσεις (71) ενώ άλλα διατηρούν αυτούσια την αρχική τους μορφή (69, 70). Η οδός Καραμανλή και οι γειτονικοί της δρόμοι Νεπτόλεμου, Σούτσου κ.α. είναι από τα πιο γραφικά σημεία των Ιωαννίνων.

“Γάλατα” λεγόταν επί τουρκοκρατίας η χριστιανική συνοικία στην οποία βρίσκεται η σημερινή οδός Παύλου Μελά. Εκεί, την εποχή εκείνη, γίνονταν φοβεροί πετροπόλεμοι ανάμεσα στους μαθητές του χριστιανικού σχολείου (Βαλάνειο) και του οθωμανικού (Μεχτέπ). Η οδός Παύλου Μελά το 190 αιώνα ήταν ένας αριστοκρατικός δρόμος. Γι' αυτό τα κτίρια που διασώθηκαν διακρίνονται για τον πλούτο τους και την προσεγμένη κατασκευή τους σε αντίθεση με τα οικοδομήματα άλλων συνοικιών των Ιωαννίνων.

Ο χρόνος σταμάτησε να κυλά στον παλαιό αυτό δρόμο, την οδό Σούτσου, που είχαν κάποτε τα σπίτια τους οι βυρσοδέψες, εβραίοι στην πλειοψηφία τους. Όλα σχεδόν τα σπίτια είναι του περασμένου αιώνα, αλλά συνεχίζουν να είναι ζωντανά και κατοικήσιμα. Είναι η πιο τρανή απόδειξη ότι τα ρομαντικά Γιάννενα του 19ου αιώνα δεν χάθηκαν αλλά παραμένουν πάντα μια πόλη που έρχεται μέσα από το χρόνο.

Μέχρι πριν λίγα χρόνια η οδός Κωλέττη, στο κέντρο της πόλης, διατηρούσε αυθεντικά τη φυσιογνωμία που είχε στο παρελθόν. Σειρά κατεδαφίσεων όμως αλλοίωσαν τη μορφή της. Η γειτονιά είναι παλαιότατη και έφερε την προσωνυμία “συνοικία Τσιγαρά” από το αρχοντικό της φημισμένης οικογένειας των Τσιγαράδων που κατείχαν εξέχουσα θέση στην κοινωνία της Βενετίας τον 160 αιώνα.

Οι Ηπειρώτες οικοδόμοι, με την απλή σκέψη τους, συνέχισαν την παράδοση της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Ασφαλώς, οι λαϊκοί αυτοί αρχιτέκτονες της τουρκοκρατίας (τα Γιάννενα απελευθερώθηκαν μόλις το 1913) ήταν αρχικά επηρεασμένοι από την επίδραση του κατακτητή. Όμως, με το πέρασμα του χρόνου, επήλθε τέλεια αφομοίωση και τα ανατολίτικα στοιχεία έγιναν ελληνικά.

Η οδός Εθνικής Αντιστάσεως συγκέντρωνε άλλοτε τα περίφημα "βαρελάδικα", από τα οποία πήρε την ονομασία και η ευρύτερη περιοχή. Οι νεώτερες αρχιτεκτονικές επεμβάσεις δεν άλλαξαν μιαν ατμόσφαιρα που αποκλειστικά ανήκει σι-ην πρωτεύουσα της Ηπείρου. Η παρουσία της ήρεμης λίμνης, των γρανιτένιων βουνών, του Κάστρου, η πολυκύμαντη ιστορία προσφέρουν την αίσθηση της αιωνιότητας. Όλα αυτά μαζί δημιουργούν την εικόνα αυτής της πολύπαθης αλλά απέραντα ελληνικής πόλης.

Η οδός Ανεξαρτησίας ήταν άλλοτε ο εμπορικότερος δρόμος των Ιωαννίνων. Τα περισσότερα κτίριά της ξαναχτίστηκαν μετά από την πυρκαγιά του 1869. Ήταν, κατά κανόνα, διπλής χρήσης, κατοικία στον όροφο και κατάστημα στο ισόγειο. Δεκάδες οικοδομές του περασμένου αιώνα έχουν δια- σωθεί. Οι όροφοι διατηρούν την αρχική τους μορφή, ενώ τα ισόγεια έχουν αλλάξει φυσιογνωμία τελείως. Στην οδό Ανεξαρτησίας και στα πολυάριθμα γύρω σκοτεινά στενά, απλώνονταν ή εμπορική και συντεχνιακή δραστηριότητα της πόλης. Η σκοτεινότητα των δρόμων γινόταν πιο έντονη από τα υπόστεγα που προεξείχαν, για να προφυλάσσουν τα προς πώληση εμπορεύματα. Κάθε συντεχνία είχε το δικό της δρόμο, με αποτέλεσμα αυτός να παίρνει το όνομα από τα εμπορεύματα που πουλούσαν εκεί. Οι περίφημες συντεχνίες των Ιωαννίνων διαμόρφωναν καθοριστικά την εμπορική ζωή της περιοχής. Τα Γιάννενα και το Μπεράτι ήταν οι πόλεις με τις ισχυρότερες συντεχνίες, οι οποίες ήταν έτσι οργανωμένες, ώστε ουσιαστικά να εμποδίζουν τον ανταγωνισμό, αφού η διαμόρφωση των τιμών ήταν κάτω από τον απόλυτο έλεγχό τους. Ο θεσμός αυτός παρήκμασε στις αρχές του 200υ αιώνα. Στην περίοδο της ακμής του στα Γιάννενα υπήρχαν τριαντατρείς συντεχνίες, με πολυαριθμότερη εκείνη των γουναράδων, που είχε εβδομήντα οκτώ μέλη.

στην οδό Γιοσέφ Ελιγιά
Η οικία αυτή στην οποία έμεινε για τρία χρόνια ο ποιητής Γιοσέφ Ελιγιά (1901-1931) και που τώρα ανήκει στον οδοντίατρο Δημήτριο Φούντη, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα γιαννιώτικου αστικού σπιτιού. Η σχετικά μικρή επιφάνεια του ισογείου απελευθερώνεται στον όροφο, όπου δημιουργούνται στην όψη χαρακτηριστικές προεξοχές (σαχνισιά) για την αύξηση των ωφέλιμων χώρων. Τα εξωτερικά ξύλινα πλατιά μαρκιζώματα, τα διακοσμητικά επιχρίσματα και οι μεταλλικές κατασκευές συμπληρώνουν την εικόνα του οικοδομήματος, το οποίο άρχισε να κτίζεται από το δερματέμπορο Χαϊμ Ραφαήλ Νεγρίν το 1873, ο οποίος είχε τραγικό τέλος στο ʼουσβιτς το 194(. t Το κτίριο σήμερα αποτελεί ενιαία οικοδομή, πλην όμως πρόκειται για τρία επί μέρους κτίσματα που συνενώθηκαν αργότερα σε ένα. Το όλο κτίριο, παρά τις επεμβάσεις που υπέστη στη δεκαετία του '50, διατήρησε τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά. Αποκαταστάθηκε το 1996 από το γιαννιώτη αρχιτέκτονα Γεώργιο Σμύρη, με συνεργάτιδα την αρχιτέκτονα Σοφία Παπαγεωργίου.