Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 14 Νοεμβρίου 2019
Πολιτισμός Εκδόσεις για τα γεφύρια της Ηπείρου Τα Ηπειρώτικα γεφύρια Ήπειρος Ιωάννινα

Η ανάγκη να υπερπηδηθεί κάθε υδάτινο εμπόδιο που δυσκόλευε την ελεύθερη διακίνηση των κατοίκων, υπήρξε επιτακτική από πολύ παλιά. Πνιγμοί ανθρώπων και ζώων ήταν περιστατικά όχι και τόσο σπάνια.
Η περιοχή της Ηπείρου αποτελούσε φυτώριο σπουδαίων μαστόρων, που οργανωμένοι σε μικρές ομάδες, τα λεγόμενα μπουλούκια ή εσνάφια, όργωσαν κυριολεχτικά ολόκληρη τη βαλκανική. Πυρσογιαννίτικο μπουλούκι στα Πωγώνια το 1932.
Μαστόροι και μαστορόπουλα κοντά στο Αγρίνιο το 1929
Μια σπάνια φωτογραφία από τον προηγούμενο αιώνα. Μαστόροι, πάνω και κάτω από ένα γεφύρι, κοντά στο Μέτσοβο. Οι ίδιοι έχτισαν και το Αβερώφειο υδραγωγείο Τζιάν λά Πούλιου. Οι ειδικευμένοι τεχνίτες στο στήσιμο γεφυριών καλούνταν Κιοπρουλήδες, από την Τούρκικη λέξη Korpu (Κιοπρού) που σημαίνει ακριβώς γέφυρα.
Μορφές ηπειρωτικών γεφυριών. Η ποικιλία τους υπήρξε πολύ μεγάλη, ένδειξη της αστείρευτης φαντασίας του λαϊκού τεχνίτη. Ο αριθμός, το μέγεθος και το σχήμα των τόξων, εξασφάλισαν την αλλαγή και προσδιόρισαν την ταυτότητα του καθενός.
Οι ψευτοκαμάρες και οι κόγχες, ενώ αισθητικά κατάφερναν να ελαφρύνουν την όλη κατασκευή σε περιπτώσεις πλημμύρας λειτουργούσαν ανακουφιστικά για το γεφύρι, μετριάζοντας την πίεση του ποταμού.
Το πέτρινο γεφύρι, πέρα από τις δυσκολίες του χτισίματος του απαιτούσε και ένα σημαντικό ποσό χρημάτων που τα φτωχά ηπειρώτικα χωριά σπάνια μπορούσαν να διαθέσουν. Εξυπηρετούνταν έτσι, με πρόχειρες ξύλινες κατασκευές, τις «ξυλοδεσιές» ή «λιάσες» όπως τις έλεγαν. Στο σχέδιο μια από αυτές στην περιοχή των Θεοδώριανων ʼρτας.
Πρωτομάστορας σε παλιά λιθογραφία. Υπήρξε το τραγικό πρόσωπο στην πλοκή του μύθου της θυσιασμένης γυναίκας στο γεφύρι της ʼρτας. Τελικά αναδείχθηκε σύμβολο της ανθρώπινης πάλης με τη φύση, της κάθε επίμονης γενικά, προσπάθειας για εξέλιξη.
Το γεφύρι της ʼρτας σε γκραβούρα του W. Turner από το 1820.
Το γεφύρι της ʼρτας σε γκραβούρα παλιού περιηγητή.
Θέσεις γεφυριών περιοχής Αργιθέας –Αγράφων.
Θέσεις γεφυριών Δυτικής Ηπείρου (Καλαμά – Αχέροντα).
Θέσεις γεφυριών Ζαγορίου (Ανατολικό – Κεντρικό – Δυτικό).
Θέσεις γεφυριών Νότιας Αλβανίας.
Θέσεις των 31 σημαντικότερων γεφυριών του Ηπειρωτικού χώρου.
Το γεφύρι της ʼρτας στον ʼραχθο ποταμό, ίσως να μην είναι το ομορφότερο χτίσμα του είδους – τουλάχιστον για αυτόν που έψαξε την Ήπειρο με επιμονή – αλλά σίγουρα υπήρξε το πιο φημισμένο. Και αυτό βέβαια το χρωστάει στον τραγουδιστό θρύλο της θυσιασμένης γυναίκας του Πρωτομάστορα που κατάφερε να το «ταξιδέψει» στις περισσότερες χώρες της νοτιανατολικής Ευρώπης, αλλά και να το μπάσει στο χώρο της ελληνικής λογοτεχνίας, της μουσικής και της λαογραφίας.
Υπό κατασκευή
Το συνολικό σημερινό μήκος του γεφυριού της ʼρτας φτάνει τα 145 μέτρα, γιατί αρκετό τμήμα, και από τις δύο άκρες του, έχει πια σκεπαστεί από μεταγενέστερες επιχωματώσεις που ανέβασαν τις όχθες και «συμμάζεψαν» την κοίτη. Εδώ, το γεφύρι, σε σχεδίασμα του G.D. Beresford που έγινε το 1860. Είναι φανερή η έντονη «ανάσταση» του, αν και πρέπει να λάβουμε υπόψη την υποκειμενική ως ένα βαθμό οπτική του ζωγράφου.
Το οδόστρωμα του γεφυριού, καλντεριμωτό, αλλά με αρκετά λεία στρώση, κορυφώνει το ανέβασμά του ασύμμετρα στην ακρινή μεγάλη καμάρα ενώ το πλάτος του ανοίγει στα 3,75 μέτρα.
Για να στεριώσει ένα χτίσμα απαιτείται η θυσία ζώου ευγενικού. Έτσι υποστηρίζει παλιά δοξασία, για να βρει εφαρμογή στο συγκεκριμένο γεφύρι της ʼρτας με τον εντειχισμό στα θεμέλια του της γυναίκας του πρωτομάστορα. Αυτό ακριβώς το περιστατικό απεικονίζεται και στον παραπάνω λαϊκό πίνακα φιλοτεχνημένο το 1977 από τον Γ. Παπαγεωργίου.
Ο καλντεριμωτός διάδρομος διάβασης πρέπει παλιά να λειτουργούσε με μεγαλύτερη χάρη, ταλαντευόμενος στη διάθεση των τεσσάρων από κάτω του ανόμοιων τόξων.
Το αποδεικνύει παλιά φωτογραφία από το 1897 με του φαντάρους που τον διαβαίνουν.
… αριστερόθεν υψούται γηραιά πλάτανος, υφ’ ήν κείται καφενείον και το φυλακείον του σταθμού. Έναντι τούτου και επί του αντιθέτου άκρου της γέφυρας, όπου χάνια, παντοπωλεία, οικήματα τινα και κλίβανος, κείται ο 96ος οθωμανικός σταθμός Γέφυρας Αράχθου … (Από τις «Οδοιπορικές Σημειώσεις Μακεδονίας – Ηπείρου» του Νικ. Σχινά). Ο πίνακας έγινε από το λαϊκό ζωγράφο Γρηγ. Λέκκα το 1897, εποχή που υπηρετούσε στην ʼρτα.
Το γεφύρι της Πλάκας, μονότοξο, με δύο μικρά πλαϊνά ανοίγματα, σηκώνει την καμάρα του στα 20 μέτρα και την ανοίγει στα 40, καταφέρνοντας έτσι να «ζεύξει» σταθερά τον ʼραχθο.
Βρίσκεται στον ʼραχθο ποταμό κάτω από τα ʼγναντα. Το χρησιμοποιούσαν βασικά τα χωριά των Τζουμέρκων για να κατεβαίνουν στην ʼρτα, βασικό κέντρο προώθησης των προϊόντων τους. Το έχτισε ο πρωτομάστορας Κώστας Μπέκας το 1866.
Ο διάδρομος διάβασης του γεφυριού της Πλάκας παρουσιάζει απότομη άνοδο που βοηθούν πλατύσκαλα με ελαφριά κλίση. Το φάρδος στην κορυφή είναι 3,20 μέτρα. Από την γενική άποψη η κατασκευή εντάσσεται μέσα στο χώρο πολύ πετυχημένα.
Το γεφύρι της Κόνιτσας όπως μπορούσε κανείς να το απολαύσει παλιά, προτού ακόμα βιαστεί αισθητικά από τη σιδερένια σύγχρονη γέφυρα, στημένη δίπλα του σε απόσταση αναπνοής.
Ο διάδρομος διάβασης του γεφυριού της Κόνιτσας ανέρχεται αρκετά ψηλά και απότομα. Ο διαβάτης μπορεί να ανέβει με μια σειρά από ελαφρώς γερτά πλατύσκαλα.
Όταν φυσούσε αέρας δυνατός, μικρή καμπάνα, κρεμασμένη κάτω από την κορυφή της καμάρας, άρχιζε καμπανίσματα προειδοποιώντας τους περαστικούς για τον αυξημένο κίνδυνο.
Το γεφύρι της Κόνιτσας σήμερα, πάνω στον Αώο, έργο του Πυρσογιαννίτη πρωτομάστορα Ζιώγα Φρόντζου. Το έχτισε το 1870, σε διαστάσεις 20 x 40 μέτρα.
Το γεφύρι του Παπαστάθη στον ʼραχθο, χτισμένο το 1746 από τον Ηγούμενο της μονής Βίλζης Αγάπιο. Θεμελιωμένο μέσα στο φαράγγι που σχηματίζουν ο Δρίσκος και η Πρίξα, κινδυνεύει σήμερα άμεσα να σκεπαστεί από την τεχνητή λίμνη ενός καινούργιου υδροηλεκτρικού σταθμού.
Με τρεις μεγάλες καμάρες και μια μικρή, προσπαθεί το γεφύρι να σε «καθίσει» ομαλά στην απέναντι χαμηλή όχθη. Το οδόστρωμά του όμως, εντελώς αναπάντεχα, φαίνεται σαν να μη θέλει να υπακούσει την πρόθεση καμπυλώνοντας κάπου στη μέση αρκετά. Με άλλα λόγια δεν ακολουθεί το ανεβοκατέβασμα των τεσσάρων τόξων.
Το γεφύρι του Κοράκου υπήρξε το μεγαλύτερο μονότοξο μέσα σε ολόκληρη την Ήπειρο. Χρειάστηκε να σηκωθεί και να ανοιχτεί η καμάρα του πολλά μέτρα πάνω από το νερό, για να μπορέσει έτσι να υπερπηδήσει τον Αχελώο και να ανακουφίσει τα χωριά της περιοχής. (Φωτογραφία Σπ. Μελετζή – 1937).
Το γεφύρι του Κοράκου σε παλιά λαϊκή ζωγραφιά.
Μέσα σε ένα φοβερό βραχοστένωμα του Αχελώου, έστεκε το θρυλικό γεφύρι πάνω από 400 χρόνια, ενώνοντας τη Θεσσαλία με την Ήπειρο. Ανατινάχθηκε τον Μάρτη του 1949 από αντάρτικα σώματα. Είχε χτιστεί το 1515 από τον αρχιεπίσκοπο Λάρισας Βησσαρίωνα. (φωτογραφία Σπ. Μελετζή – 1937).
Το τέχνασμα των οδοντωτών περβαζιών του Καλογερικού γεφυριού, καταφέρνει να δίνει μια ανάλαφρη κομψότητα στην αρκετά ογκώδη κατασκευή, όπως άλλωστε και ο διάδρομος διάβασης με την ρυθμική του κίνηση.
Το γεφύρι του Καλόγερου ή Πλακίδα, έφτιαξε το 1814 κάποιος καλόγερος Σεραφείμ από το μοναστήρι της Βίτσας Προφήτης Ηλίας. Το είπαν «κάμπια εν κινήσει», χαρακτηρισμός που δικαιώνεται πανηγυρικά αν ανέβεις και το κοιτάξεις από κάποιο γειτονικό ύψωμα.
Το γεφύρι του Νούτσου ή Κόκκορου βρίσκεται μέσα στο Βίκο, και έχει κατασκευαστεί το 1750 από τον Νούτσο Κοντοδήμο που καταγόταν από το κοντινό Βραδέτο. Το άλλο του όνομα (Κόκκορου) το οφείλει στο Γρηγόρη Κόκκορο, ιδιοκτήτη ενός διπλανού μύλου, αλλά και ισχνό συντηρητή του.
Το γεφύρι του Νούτσου (Κόκκορου) από πλάγια οπτική. Μπορείς να διακρίνεις τις αρκάδες του, τις όρθιες με άλλα λόγια πέτρες, που συνθέτουν τα προστατευτικά πεζούλια του.
Το γεφύρι του Μίσιου, χτισμένο το 1748, έχει ένα μεγάλο κεντρικό τόξο για να περνάει ο κύριος όγκος του ποταμού και ένα μικρότερο βοηθητικό. Εκείνο όμως που του χαρίζει τον δικό του ιδιαίτερο τύπο, είναι μια ξαφνική «στροφή» του κορμού του, προτού ακόμα προλάβει να σβήσει στη δεξιά όχθη.
Το γεφύρι του Μίσιου βρίσκεται μέσα στο Βίκο, στο σημείο ακριβώς που γιγαντώνει η φοβερή χαράδρα μετά από ένα πρόσκαιρο χαλάρωμα. Ενώνει τα απέναντι χωριά Βίτσα και Κουκούλι.
Το γεφύρι του Μύλου βρίσκεται κάτω από τους Κήπους, στο Μπαγιώτικο ποτάμι από το 1748. Δύο οι βασικές καμάρες του, ζεύουν το ποτάμι χωρίς πρόκληση, ενώ μία μικρή τρίτη, βοηθητική αυτή δεξιά του, ολοκληρώνει την προσπάθεια συνετά.
Το γεφύρι του Πιτσώνι, βυθισμένο σε ένα οργιαστικό και σχεδόν μόνιμο πράσινο, χτίστηκε στο Μπαγιώτικο ποτάμι, θέση «Ριζιανά», το 1830.
Μονότοξο το γεφύρι του Πιτσώνη, αποτελούσε δωρεά του Σωποτσελιώτη Θόδωρου Πετσιώνη, σαν γλύτωσε κάποτε από τα φουσκωμένα νερά του ποταμιού. (Φωτογρ.: Απόστ. Βερτόδουλου).
Το λεγόμενο Παλιογέφυρο βρίσκεται στα «στενά» του Βικάκη, κάτω από το Τσεπέλοβο. Η πυκνή και άγρια βλάστηση που το τυλίγει - αφού δεν χρησιμοποιείται πια από καιρό - κάνει αδύνατη τη φωτογράφηση του. Τη λύση έδωσε ένα πρόχειρο σχεδίασμα μας.
Το γεφύρι του Χάτσιου, μέσα στο Βικάκη, κάτω από το Τσεπέλοβο, στέκει κοντά στο Παλιογέφυρο. Το έχτισε ο Λάμπρος Χάτσιος το 1804.
Το γεφύρι του Κοντοδήμου ή Λαζαρίδη, έχτισε το 1753 ο Τόλης Κοντοδήμος, διερμηνέας της γαλλικής πρεσβείας της Πόλης. Το άλλο όνομα (Λαζαρίδη) οφείλεται σε ιδιοκτήτη κάποιου μύλου που λειτουργούσε δίπλα του.
Το γεφύρι βρίσκεται ανάμεσα σε Κήπους και Κουκούλι. Χωρίς το ίδιο το χτίσμα να διαθέτει κάτι ξεχωριστό, αποτελεί ένα από τα καλύτερα παραδείγματα πετυχημένης συνεργασίας ανθρώπου και φύσης.
Το γεφύρι του Καμπέραγα, στο Ζαγορίτικο ποτάμι, αποφεύγοντας την επίδειξη σε ύψος και προωθώντας τούτο το «συγκρότημα» στα άκρα του, πέτυχε να διαμορφώσει μια παράξενη μορφή που δεν μοιάζει με καμία άλλη.
Το γεφύρι της Τσίπιανης στον ποταμό Βάρδα είναι έργο του Αναστάση Πασπαλιάρη και των κατοίκων του χωριού Γρεβενήτι, το έχτισαν το 1875.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του γεφυριού της Τσίπιανης αποτελεί το οξυκόρυφο κλείδωμα του τόξου του.
Ακόμη, το τολμηρό άνοιγμα του τόξου σε συνδυασμό με το στενό κατάστρωμα διάβασης, δίνουν στο γεφύρι της Τσίπιανης μια αναπάντεχη ανάταση.
Κοντά στις πηγές του Αώου, μέσα στο χωριό της Βωβούσας, βρίσκεται το ομώνυμο μονότοξο γεφύρι που έχτισε το 1748 ο Αλέξιος Μίσιος.
Πετυχημένο σύστημα περβαζιών, καμωμένο με τέχνη ασφαλίζει τους διαβάτες του γεφυριού και συνάμα ομορφαίνει. ʼλλωστε ο διάδρομος, ικανοποιητικά φαρδύς, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμα και από αυτοκίνητο, μια και ενώνει τις δύο γειτονιές του χωριού.
Με μια σεμνή αλλά στιβαρή επιμήκυνση του τόξου του, στήθηκε το 1853 το γεφύρι της Κλειδονιάβιστας ή του Βοϊδομάτη. Χορηγός η Μπαλκίζ Χανούμ του Μαλήκ Πασσά
Το γεφύρι της Κλειδονιάβιστας αποτελεί τη μικρή αλλά σοφή συμβολή του ανθρώπου στην αλάθανστη σκηνοθεσία της φύσης. Έχει για φόντο τις απόκρημνες πλαγιές του φαραγγιού, των οποίων μιμείται την κορυφογραμμή και πρώτο πλάνο υπεραιωνόβια πλατάνια που ποτίζει ο Βοϊδομάτης.
Ιδιαίτερα επιμελημένο το καλντερίμι του διαδρόμου διάβασης, δεν προδίνει τίποτα από τη τρομερή σφαγή που είδε πριν από αρκετά χρόνια. Γιατί ακριβώς επάνω του, αρπάχτηκαν για ζήτημα τιμής δυο αλληλομισούμενες οικογένειες.
Η Μεσογέφυρα, παμπάλαιο γεφύρι πάνω στον Αώο, στις τρεις τελευταίες του μορφές. Ανατινάχτηκε τελικά από τον Ελληνικό στρατό στην εισβολή των Ιταλών το 1940.
Το γεφύρι των Αγίων (Αγιούς) στο Γορμό ποταμό. Ένα από τα μεγαλύτερα πολύτοξα μέσα στην Ήπειρο. Ανατινάχθηκε από τον Ελληνικό στρατό στις 28 Οκτώβρη του 1940 (φωτογραφία Νικ. Μέξη).
Το γεφύρι της Ζέρμας ή του Κάντσικου, πάνω στο Σαραντάπορο. Η οξυκόρυφη απόληξη του μεγάλου αλλά και του μικρότερου τόξου του, μαρτυράει πολύ παλιά προέλευση.

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Το γεφύρι και ο Ηπειρώτης
Τα Ηπειρώτικα γεφύρια
Τα 55 πέτρινα γεφύρια του Αράχθου
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Τα Ηπειρώτικα γεφύρια: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

14/07/2008
Τα Ηπειρώτικα γεφύρια

Σπύρος Ι. Μαντάς

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

Τα Ηπειρώτικα γεφύρια