Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 12 Δεκεμβρίου 2019
Πολιτισμός Παραδοσιακές διατηρητέες οικίες και κτίσματα Ηπείρου Ιωαννίνων Εγκώμιον Ήπειρος

H OΔΟΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ ΚΑΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ
. Η ΟΔΟΣ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ
Η ΟΔΟΣ IOYΣTINIANOY
Η ΟΔΟΣ ΖΑΠΠΑ
Η ΟΔΟΣ ΑΡΣΑΚΗ
Η ΟΔΟΣ ΑΕΤΟΡΑΧΗΣ
Η ΟΔΟΣ ΙΕΡΑΡΧΟΥ ΓΕΡΒΑΣΙΟΥ
Η ΟΔΟΣ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ
Η ΟΔΟΣ ΣΟΥΤΣΟΥ
Η ΟΔΟΣ ΣΟΥΤΣΟΥ
ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ
ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ
Η ΟΔΟΣ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ
Η ΟΔΟΣ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΕΙΟΥ
Η ΟΔΟΣ ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗ
ΟΔΟΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ
ΟΔΟΣ ΤΟΣΙΤΣΑ
ΟΔΟΣ ΑΒΕΡΩΦ.
Η ΟΔΟΣ ΓΙΟΣΕΦ ΕΛΙΓΙΑ
ΟΔΟΣ ΙΕΡΑΡΧΟΥ ΓΕΡΒΑΣΙΟΥ
ΟΔΟΣ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗ
Η ΟΔΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ
Η ΟΔΟΣ ΑΨΑΡΑΔΩΝ
Η ΟΔΟΣ ΚΥΡΑ-ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ
Η ΟΔΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ
Η ΟΔΟΣ ΖΑΠΠΑ
Η ΟΔΟΣ ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗ
Η ΟΔΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ
Η ΟΔΟΣ ΤΣΙΡΙΓΩΤΗ
Η ΟΔΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΠΟΥΛΟΥ
ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ
ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Παλιά Γιάννινα
Ιωαννίνων Εγκώμιον
Μέτσοβο
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Ιωαννίνων Εγκώμιον: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

05/08/2008
Γειτονιές από άλλες εποχές

Αναστάσιος Ι. Παπασταύρος

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ ΕΠΟΧΕΣ


Τα Γιάννενα, όπως ήδη προαναφέραμε, είναι σε πλεονεκτική θέση σε ό,τι αφορά τη διάσωση της αρχιτεκτονικής τους κληρονομιάς, σε αντίθεση με άλλες ελληνικές πόλεις που έχουν χάσει εντελώς την ταυτότητά τους.

Oλόκληρες συνοικίες έχουν διατηρηθεί αυτούσιες, με τα παλαιά τους χαρακτηριστικά. Tα τελευταία, μάλιστα, χρόνια άρχισε μια προσπάθεια αναστύλωσης από τους ιδιοκτήτες των ακινήτων που ή είναι διατηρητέα μνημεία ή εντάσσονται σε περιοχές, στις οποίες ισχύουν προστατευτικές διατάξεις για τη μορφή και τη λειτουργία των κτιρίων. Aυτό συνέβη, γιατί τα ακίνητα του ιστορικού κέντρου της πόλης άρχισαν να αποκτούν και πάλι οικονομικό ενδιαφέρον. Έτσι βλέπει κανείς καθημερινά να ξαναγεννιώνται τα ερειπωμένα κτίσματα και να ξαναδίνουν στις περιοχές τους τη λάμψη και την ομορφιά που είχαν κάποτε.

Τα Γιάννενα ανήκουν στην κατηγορία εκείνη των πόλεων που αναπτύχτηκαν μετά την εξάπλωση της οθωμανικής αυτοκρατορίας στις βαλκανικές χώρες και είχαν ήδη σημαντικό αστικό παρελθόν. Γι' αυτό και στις πόλεις αυτές η ανατολίτικη επίδραση αφομοιώθηκε από την ανεπτυγμένη τοπική παράδοση.

Tα Γιάννενα ήταν από τις πόλεις που ταχύτατα εξαπλώθηκαν έξω από τις οχυρωμένες τοποθεσίες που περιόριζαν την έκταση των πόλεων. Eίναι χαρακτηριστικό ότι, όταν το 1670 επισκέφτηκε την Ήπειρο ο πολυταξιδεμένος Tούρκος περιηγητής Eβλιγιά Tσελεμπή, βρήκε την πόλη σε μεγάλη ακμή. Γράφει σχετικά: «Έχει 4.000 σπίτια, 20.000 κατοίκους, 37 συνοικίες (18 μουσουλμανικές, 14 χριστιανικές, 4 εβραϊκές και μία συνοικία τσιγγάνων), ενώ υπάρχουν χάνια, δημόσια λουτρά και η αγορά έχει 1900 μαγαζιά που ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα ραφεία και τα χρυσοχοεία».

Στις αρχές του 19ου αιώνα, μεσουρανούντος του Aλή Πασά, τα Γιάννενα είχαν 40.000 κατοίκους, με κυρίαρχο στοιχείο τους χριστιανούς. Tην εποχή αυτή δημιουργήθηκαν και οι συνοικίες, των οποίων η έκταση διατηρήθηκε μέχρι το 1960, όταν πλέον άρχισε η αλματώδης εξάπλωση της νέας πόλης.

Όπως σε πολλές ελληνικές και άλλες πόλεις, έτσι και στα Γιάννενα οι διάφορες συντεχνιακές ειδικότητες ήταν συγκεντρωμένες σε ορισμένα σημεία της αγοράς: τα καλαντζίδικα σε μια πάροδο της οδού Aνεξαρτησίας, οι έμποροι των σιτηρών στο Kριθαροπάζαρο, τα βυρσοδεψεία στην οδό Γαριβάλδη, τα παπουτσάδικα στην αρχή της οδού Aβέρωφ, τα σιδηρουργεία και τα καταστήματα μουσικών ειδών στο τέρμα της οδού 21ης Φεβρουαρίου, και τα κρεοπωλεία των Eβραίων στη θέση Kουρμανιό. ʼλλες από τις γιαννιώτικες συνοικίες έχουν διατηρήσει τα παραδοσιακά τους ονόματα, ενώ άλλες τα έχουν χάσει στο πέρασμα του χρόνου.


Η ΟΔΟΣ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ (285)

Ειναι ο μοναδικός δρόμος που σώθηκε, κατά ανεξήγητο τρόπο, από την πυρκαγιά του 1869. Εδώ ήταν το περίφημο “Μπεζεστένι ή Μπεντεστένι”, η καρδιά της αγοράς, όπου υπήρχαν επί τουρκοκρατίας τα καταστήματα με τα πιο ακριβά και πολύτιμα εμπορεύματα, κυρίως κοσμήματα και χειροτεχνήματα. Το γιαννιώτικο Μπεζεστένι ήταν θολογυριστό και οι δύο μνημειακές του είσοδοι τα βράδια έκλειναν για λόγους ασφάλειας.

Στην κεντρική αυτή αγορά που έσφυζε από ζωή όσο κανένα άλλο μέρος των Ιωαννίνων, συναντιόνταν άντρες και γυναίκες όλων των κοινωνικών στρωμάτων και ακούγονταν τα ελληνικά, τα αλβανικά, τα τουρκικά και τα ρουμάνικα. Η πολυεθνικότητα του πληθυσμού, Έλληνες, Τούρκοι, Εβραίοι, Αρβανίτες, Αρμένιοι, αλλά και λίγοι ʼραβες, Μαυριτανοί και Νέγροι, δημιουργούσε ένα παράξενο ανθρώπινο μωσαϊκό στους δρόμους της πόλης.


Η ΟΔΟΣ ΖΑΠΠΑ (287)

Κάθε συντεχνία των Ιωαννίνων είχε το δικό της δρόμο, με αποτέλεσμα αυτός να παίρνει το όνομα από τα εμπορεύματα που πουλούσαν εκεί. Παρά τις μικρές διαστάσεις των μονάδων παραγωγής, στο παζάρι συγκεντρωνόταν -σε μια περιοχή αρκετά περιορισμένη- ένα χειρωνακτικό και εμπορικό δυναμικό αξιοσημείωτο. Η γιαννιώτικη αγορά συγκαταλεγόταν, τον περασμένο αιώνα ανάμεσα στις μεγαλύτερες και πλουσιώτερες των Βαλκανίων.

Η οδός Ζάππα είναι μοναδική, αφού συνεχίζει και σήμερα να φιλοξενεί τα καταστήματα εκείνα που η ιστορία τους χάνεται στο βάθος του χρόνου. Είναι ένας από τους δρόμους των “καλατζήδων”, των “χαλκοματάδων”, των “μπρουτζάδων” και των “ορειχαλκουργών”. Όλοι αυτοί δημιούργησαν μια ανεκτίμητη παράδοση για τα Γιάννενα θεραπεύοντας μια δύσκολη αλλά τόσο ενδιαφέρουσα τέχνη, που συνεχίζει και σήμερα να ακμάζει στην ηπειρωτική πρωτεύουσα.

Ο χαρακτηριστικός ήχος της επεξεργασίας του χαλκού άλλοτε ήταν διάχυτος στην περιοχή, σε βαθμό μάλιστα που οι άλλοι έμποροι να δυσανασχετούν. Οι διαμαρτυρίες τους ανάγκασαν το Δήμαρχο της πόλης Δ. Βλαχλείδη (τη δεκαετία του '30) να προτείνει στους χαλκουργούς ομαδική στέγαση σε ειδική στοά, ώστε να περιοριστεί η ηχητική ενόχληση των περιοίκων. Το “σινάφι” όμως των χαλκουργών δεν έκανε δεκτή την πρόταση του Δημάρχου και συνέχισε να στεγάζεται στους παραδοσιακούς του χώρους, όπως γράφει η Π. Μπακόλα.

Οι ξακουστοί γιαννιώτες τεχνίτες του μετάλλου εξακολουθούν να παράγουν τα περίφημα προϊόντα τους, οικιακά σκεύη, καμπάνες, κυπριά, τσιμπίδες και άλλα είδη, πάντοτε με σεβασμό προς την τέχνη και την παράδοση.

Εκτός από την περιοχή της οδού Ανεξαρτησίας παρόμοια εργαστήρια υπήρχαν παλαιότερα και στην Καλούτσιανη, με προϊόντα, όμως, σαφώς κατώτερης ποιότητας από εκείνα των τεχνιτών της οδού Ζάππα.


Η ΟΔΟΣ ΣΟΥΤΣΟΥ (292, 293)

Η συνοικία “Λειβαδιώτη”, στην οποία περιλαμβάνεται η σημερινή οδός Σούτσου, είναι μια από τις αρχαιότερες παραλίμνιες γειτονιές των Ιωαννίνων και βρίσκεται βορειοδυτικά της κεντρικής πύλης του Κάστρου. Η πλειοψηφία των κατοίκων της ήταν εβραϊκής καταγωγής.

Σε ιστορικό σημείωμα του 1402 μνημονεύεται ιεροτελεστία της κατάδυσης του Σταυρού κατά την ημέρα των Θεοφανείων «στου Λειβαδιώτη». Αλλά και από το γνωστό χρυσόβουλλο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου, το 1319, πληροφορούμαστε όχι μόνο για τα προνόμια που δόθηκαν τότε στους Γιαννιώτες, για να αποδεχτούν την κεντρική εξουσία του Βυζαντίου, αλλά και για τη μορφή και το μέγεθος της πόλης. Από τις περιγραφές αυτές βγαίνει η εικασία ότι την πόλη, πολύ πριν από την είσοδο των Τούρκων το 1430, δεν την αποτελούσε μόνο το φρούριο, αλλά και τα προάστια Λειβαδιώτη, Σαράβα, Τσουκαλά και Τσιγαρά.


ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ (294, 295)

Το Κάστρο των Ιωαννίνων -όπως και άλλων πόλεων- αντί να είναι διοικητικό κέντρο, μετατράπηκε, με την πάροδο του χρόνου, σε κατοικημένη συνοικία και μάλιστα όχι από τις καλύτερες, μια και δεν υπήρχε ο απαραίτητος χώρος για κήπους και αυλές. Σήμερα συνεχίζει να διατηρεί τον ίδιο χαρακτήρα, με σημαντικές όμως αλλαγές, αφού θεωρείται από τις πιο προνομιούχες περιοχές των Ιωαννίνων.

Δεν υπάρχει, βέβαια, η παλαιά ξύλινη γέφυρα που χώριζε το Κάστρο από την υπόλοιπη πόλη και σηκωνόταν κάθε βράδυ για να ασφαλίσει τους κατοίκους και τη γειτονιά. Η ατμόσφαιρα, όμως, του μυστηρίου και του θρύλου εξακολουθεί να διατηρείται αμείωτη στη γραφική συνοικία. Στους στενούς δρόμους θαρείς ότι ο αέρας έμεινε ακίνητος από τα περασμένα χρόνια και το κάθε βήμα ξυπνάει αντίλαλους από το παρελθόν και ζωντανεύει λησμονημένες ιστορίες.


ΟΔΟΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (299)
ΟΔΟΣ ΤΟΣΙΤΣΑ (300)
ΟΔΟΣ ΑΒΕΡΩΦ (301)


Τρείς από τους δρόμους του ιστορικού κέντρου των Ιωαννίνων, που διατηρούν πλήθος από παραδοσιακά κτίρια. Ειδικότερα οι οδοί Ανεξαρτησίας και Τοσίτσα έχουν σχεδόν την ίδια εικόνα που αντίκρυσε ο επίσημος Ιταλός επισκέπτης Φραγκίσκος Γκουιτσιαρντίνι (Francesco Guicciardini) που ήρθε στα Γιάννενα το 1900 και κατέθεσε τις εντυπώσεις του στο ενδιαφέρον οδοιπορικό που έγραψε: «όλη η κίνηση συγκεντρώνεται στο παζάρι, ενώ οι άλλες συνοικίες είναι βυθισμένες στην ησυχία και τη σιωπή. Οι λίγες βιοτεχνίες που υπάρχουν (καλτσοπλεκτική, κεντητική με χρυσάφι και ασήμι, ραπτική) εξασκούνται στα μαγαζιά της αγοράς, μπροστά στα μάτια του πελάτη. Κάτω από τον ίσκιο των πλατάνων και των κληματαριών βλέπεις καφενεία πάντοτε γεμάτα, άλλα από πολίτες και άλλα από αξιωματικούς και κρατικούς υπαλλήλους. Μπροστά τους περνούν συντροφιές από άντρες, που φορούν άσπρο πουκάμισο μέχρι τα γόνατα σφιγμένο στο κορμί με μάλλινο γιλέκο και φέσι στο κεφάλι. Τους συνοδεύουν γυναίκες, που φορούν σκοτεινόχρωμο φόρεμα δεμένο στη μέση με πέτσινο λουρί ολοσκέπαστο από μεταλλικά κεντίδια, αφήνοντας να φαίνεται λευκό πουκάμισο με έξοχα πλουμίδια. Περνούν στρατιώτες με αρειμάνιο ύφος και μπαλωμένα ρούχα, αξιωματικοί με κομψές και άψογες στολές, μουσουλμάνοι ιερωμένοι με μακρυές, χρωματιστές ρόμπες και φέσι σαν σαρίκι, έλληνες παπάδες με μακρυά μαύρα φορέματα, άκοπη γενειάδα και μακρυά μαλλιά, αλλά και εβραίοι με ριγωτές πολύχρωμες ρόμπες».


ΟΔΟΣ ΙΕΡΑΡΧΟΥ ΓΕΡΒΑΣΙΟΥ (303)
ΟΔΟΣ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗ (304)


Δύο ακόμη δρόμοι της παλαιάς πόλης των Ιωαννίνων που αντιστέκονται πεισματικά στο χρόνο. Και εδώ η περιγραφή του περιηγητή Γκουιτσιαρντίνι θα μπορούσε να αφορά το σήμερα και όχι το 1900:
«με την κίνηση που επικρατεί στο παζάρι βρίσκεται σε αντίθεση η ερημιά των άλλων τμημάτων της πόλης. Οι δρόμοι εκεί δεν είναι ούτε πλατιοί ούτε ίσιοι και οι όψεις τους σχηματίζονται από σπίτια που έχουν, τα περισσότερα, δύο πατώματα, ή από τοίχους που τα περιβάλλουν σαν μάντρες. Όλα τα σπίτια της πόλης έχουν κήπους μέσα στους οποίους φυτρώνουν ρωμαλέα πλατάνια, συκιές και ακακίες που σκεπάζουν τους δρόμους με δροσερή σκιά και δίνουν στην πόλη μια όψη πρασινάδας, που εδώ κι εκεί δεσπόζεται από τις κορυφές των ψηλών οικοδομών».