Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 20 Σεπτεμβρίου 2019
Έλληνες Ευεργέτες Εθνικοί Ευεργέτες καταγόμενοι από την Ήπειρο και την υπόλοιπη Ελλάδα Η Αθήνα των Ευεργετών Ήπειρος Ιωάννινα

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Η Αθήνα των Ευεργετών
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Η Αθήνα των Ευεργετών: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

25/09/2008
Νεοελληνικός Διαφωτισμός και Εκπαίδευση

Δήμος Αθηναίων

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

Απόστολος Αρσάκης

Όποιος διαβάσει τα κείμενα που αναφέρονται στον Απόστολο Αρσάκη, σκόρπια, αποσπασματικά και ελλιπή όπως είναι, συνειδητοποιεί πόσο αισθητή είναι η έλλειψη και πόσο πιεστική η ανάγκη μιας επιστημονικής έρευνας (διδακτορικής διατριβής, ίσως, ή μονογραφίας) όπου θα εξετάζεται διεξοδικά η επιστημονική, κοινωνική, πολιτική, παιδευτική και εθνική δράση του Αρσάκη, και όπου θα ανασυντίθεται με εγκυρότητα αυτή η μεγάλη φυσιογνωμία του ελληνικού και του βαλκανικού, ευρύτερα, χώρου όπου έδρασε περίπου 10 χρόνια πριν και 50 χρόνια μετά τη χρονολογία ενάρξεως της Ελληνικής Επανάστασης - από το 1821. (Για τη συμπλήρωση του χρονολογικού πλαισίου, ας θυμηθούμε ότι ο Απόστολος Αρσάκης γεννήθηκε το 1792 στο χωριό Χοταχόβα της Κορυτσάς, κοντά στην Πρεμετή της Β. Ηπείρου, και πέθανε το 1874 στο Βουκουρέστι, όπου και ζούσε μόνιμα από το 1800, εφ' όσον ευσταθούν οι συναφείς πληροφορίες (1).

Μαθητεία και συγκρότηση
Αυτό που νομίζω ότι θα προκύψει αβίαστα από μια τέτοια επιστημονική έρευνα -και που μπορεί να αποδειχθεί πράγματι αποκαλυπτικό - είναι πως ο Απόστολος Αρσάκης, έχοντας ως πρότυπο την ηγετική μορφή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, τον Αδαμάντιο Κοραή (όσο κι αν διαφωνούσε γλωσσικά μαζί του), μαθητεύοντας για χρόνια στον μεγάλο "διδάσκαλο του Γένους", τον Νεόφυτο Δούκα, συνεργαζόμενος με άλλους λογίους του Έθνους, τον Στέφανο Κομμητά (στην Εγκυκλοπαίδειά του), τον συνεκδότη (μαζί με τον Κοραή) του "Λόγιου Ερμή", τον περίφημο ʼνθιμο Γαζή, και άλλους, γράφοντας ο ίδιος, αναπτύσσοντας κοινωνική δράση και, κυρίως, αναλαμβάνοντας τα τελευταία 25 έτη της ζωής του να θεμελιώσει, διά της ιδρύσεως των ομώνυμων σχολείων (των Αρσακείων Σχολείων), την εκπαίδευση των γυναικών στην Ελλάδα, ύψιστο εθνικό και κοινωνικό ζήτημα της παιδείας, ο Απόστολος Αρσάκης ανήκει, με τον τρόπο του, στη χορεία των μορφών του παιδευτικού και πνευματικού Διαφωτισμού, που καθόρισε τη μοίρα του Νεότερου Ελληνισμού. Αυτή ακριβώς η πλευρά της προσωπικότητας και της προσφοράς του Απόστολου Αρσάκη είναι εκείνη που δεν έχει συστηματικά μελετηθεί και εκτιμηθεί μέχρι σήμερα.

Πόσο γνωστό είναι, λ.χ., ότι, κατά το πρότυπο του σοφού Κοραή που προσπαθεί να στρέψει την προσοχή και το ενεργό ενδιαφέρον του Μεγάλου Ναπολέοντα προς την Ελλάδα, ο νεαρός Αρσάκης, ήδη το 1810, σε ηλικία 18 ετών και σε γλώσσα αρχαία ελληνική (και μάλιστα σε δωρίζoυσα διάλεκτο!), γράφει -μιμούμενος προφανώς τον Θεόκριτο - ποίηση υπό μορφήν "ειδυλλίου", ποίηση που αφιερώνει στον θρυλικό εκείνα- τα χρόνια Μέγα Ναπολέοντα, τον άνθρωπο που κατευθύνει τις τύχες των γύρω χωρών, με σκοπό -ως άλλος Κοραής - να ελκύσει την προσοχή του Γάλλου στρατηλάτη και οραματιστή στα δεινά της Ελλάδος και στην υποστήριξη των διαφαινομένων αγώνων της; Πώς δικαιολογείται η στροφή προς τη Γαλλία και τον ηγέτη της; Πόσο οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης του 1789-1799 επηρεάζουν - όπως άλλωστε και τον Κοραή - τον Αρσάκη σ' αυτή τη στάση; Αλλά και πόσο επηρέασαν τις κοινωνικές πεποιθήσεις του, που οδήγησαν αργότερα στους αγώνες του για τα κοινωνικά ζητήματα στη Βλαχία;

Πόσο -από την άλλη πλευρά- επηρεάστηκε παιδευτικά, εθνικά, κοινωνικά και γλωσσικά ακόμη, από τον λογιότερο ίσως των λογίων του Γένους, από τον Νεόφυτο Δούκα, όταν εσπούδασε κοντά του στη Βιέννη; Πόσο η αγάπη του για την πατρίδα και τα ελληνικά γράμματα, η ικανότητά του να χειρίζεται στον γραπτό λόγο την αρχαία ελληνική, η πίστη του στην ορθοδοξία, ο πόθος του για εθνική και κοινωνική προσφορά, η" αφοσίωσή του στην οικογένεια και, πάνω απ' όλα, πόσο η πίστη του στα ευεργετικά αποτελέσματα της παιδείας επηρεάσθηκαν ή διαμορφώθηκαν τα χρόνια της μαθητείας του στον Νεόφυτο Δούκα; Ο γνωστός λόγιος, πολιτικός και ιστορικός, σύγχρονος του Απόστολου Αρσάκη, ο Αναστάσιος Γούδας (1816-1882), στο πολύτιμο για την ιστορία του Νεότερου Ελληνισμού 8τομο έργο του (1869-76) που φέρει τον τίτλο "Βίοι Παράλληλοι των επί της Αναγεννήσεως της Ελλάδος Διαπρεψάντων Ανδρών", και ειδικότερα στον δεύτερο τόμο, τον αφιερωμένο στην παιδεία, γράφει για τη μαθητεία του Αρσάκη στον Νεόφυτο Δούκα:

'Όποίος υπήρξεν ο αοίδιμος Δούκας κατά τον έρωτα περί τα γράμματα, τον αγνόν πατριωτισμόν, την ανυπόκριτον ευσέβειαν, το ακαταγώνιστον εις την εργασίαν και την ένθερμον επιθυμίαν του πράττειν το αγαθόν, τοιούτον ανέδειξε και τον μαθητήν του Απόστολον Αρσάκην, όστις έφερε πλούσια τα σπέρματα πάσης αρετής και ικανότητος. Διδάσκαλος και μαθητής ημιλλώντο ποίος να υπερτερήση του άλλου, ο μεν εις το να διδάσκη δια του λόγου και του παραδείγματος όσον πλείστα αγαθά, ο δε εις το να υπακούη, να προκόπτη και αμείβη τον διδάσκαλον, πολλαπλασιάζων τον ζήλον του".










Ιδέες και πνευματική δραστηριότητα
Σε γλώσσα (και ύφος και τίτλο ακόμη) που θυμίζει Πλούταρχο και σε αττικίζουσα βεβαίως διάλεκτο ο Απόστολος Αρσάκης, ήδη από το 1812, εμφανίζεται πρώιμα ευαισθητοποιημένος στα ευρύτερα ζητήματα της θέσεως της γυναίκας, γράφοντας για το θέμα της παρακολούθησης των δραματικών παραστάσεων από τις γυναίκες στην αρχαιότητα. Τίτλος της μελέτης του: "Περί του ει Εξήν και ταις Γυναιξί ταις Δραματικαίς Επιδείξεσι. Παρείναι". Σημαντικό: η μελέτη δημοσιεύεται από τον επιφανή λόγιο του Γένους Στέφανο Κομμητά, στρατευμένο στο κίνημα του Διαφωτισμού και της παιδείας, που ήταν και ο σκοπός για τον οποίο εξέδιδε την Εγκυκλοπαίδειά του. Το άρθρο του Αρσάκη υπηρετεί τον ίδιο στόχο, ο δε Αρσάκης προσαγορεύεται από τον Στέφανο Κομμητά "ιατρός και φίλος". Έχουμε εδώ μια όψη της διαφωτιστικής δραστηριότητας του Αρσάκη που δεν έχει δεόντως εκτιμηθεί ούτε έχει συνδεθεί με το μετέπειτα έργο του για την εκπαίδευση των γυναικών στην Ελλάδα. Εξάλλου, η δημοσίευση της μελέτης του Αρσάκη στην Εγκυκλοπαίδεια Ελληνικών Μαθημάτων, Γραμματικής, Ρητορικής και Ποιητικής, την Διδασκαλίαν Αυτών περιέχουσα και Συλλογήν μετ' Εκλογής εκ των Αρίστων Ελλήνων Πεζογράφων και Ποιητών, που , χρησίμευε ως διδακτικό βιβλίο στα σχολεία, δείχνει τους σκοπούς για τους οποίους γράφτηκε. ( Η Εγκυκλοπαίδεια του Στέφανου Κομμητά, περιλαμβάνουσα 12 τόμους, πρωτοδημοσιεύθηκε το 1812-14 με την Ελλάδα υπό τουρκικό ζυγό, και επανεκδόθηκε το 1839-40 με την Ελλάδα ελεύθερη και προσπαθούσα να αποτελέσει συγκροτημένο Κράτος με δημόσια οργανωμένη εκπαίδευση).

Προς την ίδια κατεύθυνση, του φωτισμού του Γένους, κινείται και το πρώτο ίσως νεότερο ελληνικό δημοσίευμα με συστηματική διαχρονική θεώρηση της ιστορίας της ιατρικής. Πρόκειται για μια μελέτη του Απόστολου Αρσάκη, που δημοσιεύεται -έχει επίσης σημασία- στο περίφημο όργανο του διαφωτισμού, τον "Λόγιο Ερμή", του ʼνθιμου Γαζή. Τίτλος: 'Έκθεσις Συνοπτική της Ιατρικής Ιστορίας". Τον ίδιο χρόνο, το 1813, δημοσιεύεται (λατινιστί) και η υπό τον τίτλο De Piscium Cerebro et Medulla Spinali (Περί του Εγκεφάλου και του Νωτιαίου Μυελού των Ιχθύων) διδακτορική διατριβή του Αρσάκη στον τομέα της συγκριτικής ανατομίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Halle της Γερμανίας (τότε Σαξονίας). Πρόκειται για σημαντικό επιστημονικό δημοσίευμα, που - σπάνιο για διατριβή- μεταφράσθηκε σε ξένες γλώσσες και άνοιξε το δρόμο της επιτυχίας για τον ηλικίας 22 ετών νεαρό γιατρό "(πού περισσότερο από ιατρό - χειρουργός, υπήρξε ιατροφιλόσοφος, όπως ο Κοραής και άλλοι). Ό, τι θα ανέμενε κανείς εφεξής, μια λαμπρή σταδιοδρομία στην ιατρική επιστήμη, συνέβη πράγματι, αλλά για πολύ σύντομο διάστημα. Ο Αρσάκης ήσκησε την ιατρική ως επάγγελμα επί οκτώ μόνον χρόνια (1814-1822).

Η κοσμοπολίτικη εμπειρία του Αρσάκη (Βουκουρέστι, Βιέννη, Χάλε), η γνωριμία και συνεργασία με μεγάλες προσωπικότητες του ελληνικού Διαφωτισμού, τον Νεόφυτο Δούκα, τον Στέφανο Κομμητά, τον ʼνθιμο Γαζή, τον Θεόκλητο Φαρμακίδη κ.ά, η αίσθηση κοινωνικής ευθύνης και η γνήσια διάθεση κοινωνικής προσφοράς οδήγησαν νωρίς τον Αρσάκη στην πολιτική. Αισθάνεται πως, από τη θέση του πολιτικού άνδρα, με τον επιστημονικό οπλισμό και τη σπάνια μόρφωση που διέθετε, μπορεί να βοηθήσει άμεσα, ευρύτερα και πιο αποτελεσματικά, τόσο το κοινωνικό σύνολο του τόπου μόνιμης διαμονής του, τη Βλαχία (σημερινή Ρουμανία), όσο και την πατρίδα του, που μόλις έχει ξεκινήσει τον αγώνα για την ανεξαρτησία της. Την καμπή αυτή στη σταδιοδρομία του Αρσάκη, η οποία συμβαδίζει σχεδόν χρονικά με την έναρξη του αγώνα ανεξαρτησίας της Ελλάδας, προσωπικά δεν θεωρώ προϊόν τυχαίας συμπτώσεως. Ο Αρσάκης ήταν και αισθανόταν πάντοτε Έλληνας. Η ταυτότητα της καταγωγής του είναι αυτή που δηλώνει στη διατριβή τού: Ηπειρώτης - "Apostolo Arsaky, Epirota", γράψει. Κι εδώ πάλι η έλλειψη συστηματικά επεξεργασμένων πληροφοριών (αλληλογραφίας, ιδιωτικών εγγράφων, δημοσίων εγγράφων, μαρτυριών και άλλων ντοκουμέντων) είναι, όπως σημειώσαμε στην αρχή, μια αισθητή πραγματικά έλλειψη στην ανασύνθεση της φυσιογνωμίας του ανδρός.

Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία και Αρσάκεια Σχολεία
Αξίζει να επισημανθεί, και να σταθούμε σ' αυτό, ότι το 1850, ενώ βρίσκεται ακόμη στην άνοδο της πολιτικής του σταδιοδρομίας στη Βλαχία, πολύ δηλαδή πριν εκλεγεί βουλευτής (1857), Υπουργός Εξωτερικών (1860) και πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών (1862), ο Απόστολος Αρσάκης αναζητεί τρόπους να βοηθήσει ενεργώς την πατρίδα του, η οποία έχει μεν τότε ανακτήσει την ελευθερία της, αλλά βρίσκεται ακόμη σε οικονομική εξαθλίωση και σε οικτρή διοικητική και εκπαιδευτική κατάσταση. Ο χώρος που ιδιαίτερα θέλει να βοηθήσει την πατρίδα του ο Αρσάκης είναι η παιδεία και η πνευματική αφύπνιση του Γένους, στην οποία απέβλεπε και πριν από την Ελληνική Επανάσταση ο Διαφωτισμός. Τύχη αγαθή, η επιθυμία του ξενιτεμένου Ηπειρώτη έρχεται να δώσει λύση στην αγωνία μερικών εμπνευσμένων Ελλήνων που, με πενιχρά μέσα και με κύριο όπλο το πάθος τους για την παιδεία του τόπου, έχουν 14 χρόνια πριν (το 1836) ιδρύσει στην Αθήνα μιαν Εκπαιδευτική Εταιρεία. Την έχουν ονομάσει εύστοχα και πολύ δηλωτικά "Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία", ήτοι Εταιρεία των Φίλων της Εκπαίδευσης. Τρεις φωτισμένοι Έλληνες -ο γνώριμος του Αδαμαντίου Κοραή και πρώτος μεγάλος Έλληνας εκπαιδευτικός του ελεύθερου ελληνικού κράτους Ιωάννης Κοκκώνης. "ο διδάσκαλος του Γένους" και ηγετική εκπαιδευτική μορφή του απελευθερωμένου ελληνικού κράτους Γεώργιος Γεννάδιος. και ο μετέπειτα πρώτος αρχιεπίσκοπος Αθηνών, βαθιάς ελληνικής και ορθόδοξης μορφώσεως κληρικός, Μιχαήλ Αποστολίδης - οι τρεις αυτοί φωτισμένοι πνευματικοί άνδρες, έχουν αναλάβει την πρωτοβουλία ιδρύσεως μιας Εταιρείας ελληνικής παιδείας. Η ιδέα εμπνέει άλλους 70 επώνυμους Έλληνες, πνευματικούς ανθρώπους, αγωνιστές της Επανάστασης, επιφανή στελέχη - της ελληνικής κοινωνίας, που τους ενώνει ένα ιδανικό: η εξασφάλιση στοιχειώδους ιδίως μορφώσεως "προς φωτισμόν του ελληνικού λαού". Έτσι, τον Ιούλιο του 1836 ιδρύεται η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, με μοναδικούς πόρους τις μηνιαίες (όχι ετήσιες) εισφορές των εταίρων (3 δραχμές μηνιαίως) και τις χρηματικές προσφορές ευπόρων, ομογενών ιδίως, Ελλήνων. Και αρχίζει το έργο της με την "εκπαίδευση κορασίδων", την εκπαίδευση των Ελληνίδων, που ο ρόλος τους τότε τις κρατούσε μόνο στην οικογενειακή εστία και στις οικογενειακές υποχρεώσεις. Ας σημειωθεί ότι η επιλογή να προταχθεί η εκπαίδευση κοριτσιών επιβάλλεται ως αδήριτη κοινωνική ανάγκη της εποχής, ωστόσο οι παιδευτικοί σκοποί της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας συλλαμβάνονται εξαρχής ως πολύ ευρύτεροι: "Να ευκολύνει (η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία) την πρόοδον των δημοτικών σχολείων και την διάδοσιν της στοιχειώδους παιδείας μεταξύ του λαού [...]! Να φροντίζει περί της τελειοποιήσεως της μεθόδου του διδάσκειν και ν' ανταμείβη τους τελειοποιούντας αυτήν την μέθοδον ή εφευρίσκοντας άλλας ή τελειοτέρας [...]! Να βοηθή εις τον πολλαπλασιασμόν των δημοτικών σχολείων, όταν οι πόροι αυτής συγχωρούσι τούτο"! κ.λ.π.

Παρά την εμπιστοσύνη με την οποία περιέβαλε εξαρχής το έργο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας η ελληνική κοινωνία, τα έξοδα λειτουργίας του σχολείου σε ενοικιασμένο κτήριο και η τολμηρή αγορά οικοπέδου (εκεί όπου βρίσκεται το νεοκλασικό κτήριο του Αρσακείου), καθώς και η θεμελίωση σ' αυτό σχολικού κτηρίου και ναού, 14 χρόνια μετά την ίδρυσή της, το 1850, έχουν περιαγάγει τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία σε δεινή θέση, και το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας (με πρόεδρο τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο) βρίσκεται σε αγωνιώδη αναζήτηση πόρων. Τότε είναι που αληθινά ως "από μηχανής θεός" εμφανίζεται, νέος εθνικός ευεργέτης της Παιδείας, ο Απόστολος Αρσάκης, ο οποίος και αναλαμβάνει τα έξοδα αποπερατώσεως του σχολικού κτηρίου και του ναού (βάσει των υπαρχόντων εξαρχής σχεδίων του διάσημου αρχιτέκτονα της εποχής Λύσανδρου Καυταντζόγλου), αλλά μαζί και την καταβολή ισόποσης αποζημίωσης στην Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία για τα μέχρι τότε έξοδά της, πράγμα που σήμαινε έμμεση χρηματοδότηση της Εταιρείας και εξασφάλιση πόρων για να συνεχίσει ακώλυτα το έργο της. Μια μεγάλη δωρεά το 1850 έρχεται στην κατάλληλη στιγμή να σώσει και να επεκτείνει ένα μεγαλόπνοο έργο παιδείας, το έργο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, που επέπρωτο έκτοτε να διευρυνθεί και να προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στον τόπο.

Έργο παιδείας, λοιπόν, η ίδρυση των Αρσακείων Σχολείων, εντασσόμενο στη γενικότερη πεποίθηση για την ανάγκη του φωτισμού και της παιδευτικής καλλιέργειας του Γένους των Ελλήνων, πριν μεν από την Επανάσταση για να συνειδητοποιήσουν την ιστορική τους παράδοση και να διεκδικήσουν το ύψιστο ατομικό και εθνικό δικαίωμα της ελευθερίας, μετά δε από την επιτυχή έκβαση του εθνικού αγώνα ανεξαρτησίας των Ελλήνων, για να εδραιώσουν την με αίμα κατακτηθείσα ελευθερία και να προκόψουν ως Έθνος. Επί είκοσι τέσσερα ολόκληρα χρόνια (1850-1874) ο Απόστολος Αρσάκης παρακολουθεί με αμείωτο ενδιαφέρον την πρόοδο των Αρσακείων Σχολείων, ενημερωνόμενος λεπτομερώς από τα Πρακτικά των Συνεδριών του Διοικητικού Συμβουλίου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, τα οποία του στέλλονται αμελητί. Γνωρίζει τα πάντα. Εγκρίνει, επαινεί και θαυμάζει ανυπόκριτα το Διοικητικό Συμβούλιο για το έργο που επιτελεί, όπως δεν παραλείπει να επικρίνει –σπάνια, είναι αλήθεια- ορισμένους, άστοχους, κατά την εκτίμησή του, χειρισμούς, ιδίως στην πρόοδο των εργασιών ανέγερσης των Σχολείων.


Η ίδρυση προτύπου σχολείου στη γενέτειρα του Χοταχόβα (το 1870) είναι απλή συνέχιση της παιδευτικής του προσφοράς. Και είναι άφατη η ικανοποίησή του, όταν το Διοικητικό Συμβούλιο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας δέχεται να αναλάβει την επιστημονική και εκπαιδευτική εποπτεία του σχολείου αυτού κατόπιν αιτήματος του Αρσάκη και σχετικής γενομένης δωρεάς. Η ίδρυση σχολείου στη Χοταχόβα, τέσσερα χρόνια πριν από τον θάνατό του, είναι η τελευταία "πράξις παιδείας" του Αποστόλου Αρσάκη.
Με την πράξη αυτή τελειώνει για τον φθαρτό, ανθρώπινο χρόνο, ένα "όραμα παιδείας" που συνείχε, όπως φαίνεται, την ψυχή αυτού του αγνού πατριώτη και μεγάλου Έλληνα από τα χρόνια όπου ένιωσε την Ελλάδα μέσα από τα νάματα της διδασκαλίας του Νεοφύτου Δούκα.

Ο Διαφωτιστής και ο Ευεργέτης:
γενική αποτίμηση

Ο Αρσάκης θα μπορούσε, νομίζω, να συγκαταλεχθεί ως νεότερο μέλος σε μια μικρή ομάδα μορφών του Διαφωτισμού που έδρασε στο εξωτερικό, συντονίζοντας τις ενέργειές τους. Εννοώ τον Νεόφυτο Δούκα, τον Στέφανο Κομμητά και τον ʼνθιμο Γαζή. Ό, τι διαχώριζε από αυτούς τον Αρσάκη ήταν αφενός η έμφαση στο πολιτικό επίπεδο που έδωσε ο μεγάλος Ηπειρώτης, και το γεγονός ότι ο ίδιος δεν εδίδαξε, όπως οι άλλοι. Ανέπτυξε, ωστόσο, σοβαρή δράση από πλευράς παιδευτικής προσφοράς και συμβολής στον φωτισμό του Γένους. Ιδρύοντας μάλιστα τα 'ʼρσάκεια Σχολεία" μπόρεσε να ξεπεράσει, σε παιδευτική προσφορά, τον χρόνο. Σήμερα, μετά από 145 χρόνια αφότου (το 1850) ίδρυσε ο Αρσάκης τα ομώνυμα Σχολεία, ο απολογισμός υπέρ του έργου που οραματίσθηκε είναι, πράγματι, εκπληκτικός. Οι λίγες δεκάδες μαθητριών του Αρσακείου διδακτηρίου της Πανεπιστημίου στο ήμισυ του 190υ αιώνα, σήμερα, στα τέλη του 20ου αιώνα, έφθασαν τις 7.500 μαθητριών και μαθητών. Ο ελάχιστος αριθμός των διδασκόντων αυξήθηκε σε 600 περίπου εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων. Τα κτήρια της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και η εν γένει περιουσία της πολλαπλασιάσθηκε, παρά τις οικονομικές δυσχέρειες που γνώρισε κατά καιρούς. Ο προϋπολογισμός της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας εγγίζει σήμερα τα δύο δισεκατομμύρια. Όλα αυτά, όμως, έχουν ίσως μικρότερη σημασία έναντι ενός σημαντικού γεγονότος, του σημαντικότερου όλων. Κι αυτό είναι ότι και σήμερα, μέσα στις τεράστιες αλλαγές, τις ραγδαίες εξελίξεις, τα επιτεύγματα αλλά και τις φθορές που έχει υποστεί το κρατικά πια οργανωμένο εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας, τα Αρσάκεια και Τοσίτσεια Σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας εξακολουθούν να παρέχουν παιδεία υψηλότερης στάθμης, μόρφωση που εξακολουθεί να πιστεύει και να στηρίζεται πάνω σε ορισμένες παραδοσιακές τής παιδείας μας αρχές: την αρχή της ελληνικής παράδοσης σε όλες τις εκφάνσεις της, την αρχή της Ορθοδοξίας, την αρχή της οικογένειας και της πατρίδας, την αρχή της δημοκρατίας και της ελευθερίας, τη συνείδηση της υπευθυνότητας του πολίτη, τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και τον μόχθο για πνευματική καλλιέργεια.

Η ψυχή του Αρσάκη, αν μας παρακολουθεί από κάπου, θα μπορούσε δίκαια να υπερηφανεύεται ότι τέτοια επένδυση παιδείας, πνεύματος και ήθους στα ελληνικά νιάτα, και ιδιαίτερα στις Ελληνίδες, ουδέποτε, πουθενά κι από κανέναν, δεν ξανάγινε στην ελληνική εκπαίδευση.


Σημείωση

1. Ο σεβαστός ομότιμος καθηγητής της Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διαπρεπής Εταίρος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας κ. Δ. Οικονομίδης είχε την καλοσύνη να θέσει υπ’ όψιν μου διάφορα χρήσιμα στοιχεία (μελέτη του 1940 με τίτλο "Έλληνες ιατροί εν Ρουμανία ", του ιατρού Έκτορος Σαραφίδου, που έζησε στη Ρουμανία το λεξικό του D. Rosseti, Βουκουρέστι 1898, το 'Λεξικόν των εν Ρουμανία συγχρόνων, 1800-1898" κ.ά.). Αν στηριχθεί κανείς στις πληροφορίες αυτών των δημοσιευμάτων, ως χρονολογίες γεννήσεως και θανάτου του Αρσάκη φέρονται αντιστοίχως το 1789 (αντί του 1792) και το 1869 (αντί του 1874), ως γενέτειρα δε του Αρσάκη αναφέρεται το Μέτσοβο (αντί του χωριού Χοταχόβαστη Β. Ήπειρο) και ως χρονολογία μεταβάσεως του στη Βλαχία το 1812 (αντί του 1800). Και για μεν τη χρονολογία του θανάτου του Αρσάκη και από τα πρακτικά της Φ.Ε. και από εφημερίδες της εποχής αποδεικνύεται ότι είναι το έτος 1874 και όχι το 1869 που αναφέρει ο Rosseti, και εξ αυτού, ο Σαραφίδης. Ότι η πατρίδα του Αρσάκη είναι η Χοταχόβα και ο ίδιος το λέει ρητά και φαίνεται σαφώς από το έντονο και συνεχές ενδιαφέρον του για υποτροφίες που ορίζει στη δωρεά του να δίδονται σε τρία αρχικώς (και εν συνεχεία σε τέσσερα)κορίτσια από την Χοταχόβα, θέμα για το οποίο αλληλογραφεί επανειλημμένως με το Δ.Σ. της Φ.Ε. Από αυτά φαίνεται ότι οι πληροφορίες των Rosseti και Σαραφίδη δεν είναι ακριβείς, γεγονός που κλονίζει την αξιοπιστία και των άλλων πληροφοριών τους για τον Αρσάκη. Ωστόσο, και η χρονολογία γεννήσεως και ο χρόνος μεταβάσεως του Αρσάκη στη Βλαχία και στη Βιέννη χρήζουν περαιτέρω έρευνας, στο πλαίσιο μιας ιστορικής
μονογραφίας για τη ζωή και το έργο του Αρσάκη στη Ρουμανία, που πρέπει να συνταχθεί από ειδικούς ερευνητές. Πρόκειται για μια έρευνα που το Δ.Σ. της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έχει ήδη αποφασίσει να χρηματοδοτήσει.