Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 23 Σεπτεμβρίου 2019
Έλληνες Ευεργέτες Εθνικοί Ευεργέτες καταγόμενοι από την Ήπειρο και την υπόλοιπη Ελλάδα Η Αθήνα των Ευεργετών Ήπειρος Ιωάννινα

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Η Αθήνα των Ευεργετών
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Η Αθήνα των Ευεργετών: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

25/09/2008
Οι ευεργέτες του πολεμικού μας ναυτικού

Δήμος Αθηναίων

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

Με εξαίρεση τον χώρο της εκπαίδευσης, πουθενά αλλού η προσφορά των Εθνικών Ευεργετών δεν είχε σημασία τόσο μεγάλη όσο στο Πολεμικό Ναυτικό. Σε αντίθεση, πράγματι, με το Στρατό Ξηράς, αυτό το τελευταίο χρειάζεται κεφάλαια μεγάλα -και το ελληνικό κράτος συνήθως έπασχε από αχρηματία είτε κρυφή ή, το συνηθέστερο, φανερή. Αν λοιπόν ιδιώτες δεν έδιναν τα χρήματα που απαιτούσαν οι περιστάσεις, η ελληνική παρουσία στη θάλασσα θα ήταν μηδαμινή και τούτο έμελλε οπωσδήποτε να αποδειχτεί μοιραίο ειδικώς σε περίπτωση σύρραξης με την Τουρκία.
Ως γνωστόν, πριν ακόμη την ʼλωση της Κωνσταντινούπολης, οι Οθωμανοί είχαν έρθει σε σύγκρουση με τους Βενετούς για την κυριαρχία στο Αιγαίο. οι τελευταίοι, οι οποίοι αρχικώς ήταν υπό την επικυριαρχία της Κωνσταντινούπολης, είχαν μπορέσει, από την εποχή των Κομνηνών, να διεισδύσουν στο θαλάσσιο χώρο της αυτοκρατορίας και να την απομυζήσουν οικονομικώς. Το 1416 ναυμάχησαν, για πρώτη φορά, με τους Τούρκους τους νίκησαν - και άρχισε αγώνας που έμελλε να κρατήσει τρεις ολόκληρους αιώνες.
Η τελευταία, πράγματι, θαλάσσια μάχη μεταξύ των δύο αντιπάλων έγινε το 1718: Αν και υπήρξε αμφίρροπη, επισφράγισε την εκδίωξη των Βενετών από τον ελλαδικό χώρο. Οι Οθωμανοί ήταν τώρα κύριοι της - μεγάλης στρατηγικής σπουδαιότητας -νότιας εσχατιάς της Χερσονήσου του Αίμου. Τα πράγματα ήταν δυσοίωνα για τους υπόδουλους Έλληνες αλλά κατά το δεύτερο μισό εκείνου του κρισιμότατου 18ου αιώνα διαδραματίστηκε γεγονός αποφασιστικής σημασίας. Οι Ρώσοι, λαός στεριανός έως τότε, μπόρεσαν να μπουν στο Αιγαίο και, το 1770, να κάψουν με πυρπολικά τον στόλο του σουλτάνου στο Τσεσμέ. Για πρώτη φορά, ρήγμα μεγάλο ανοιγόταν στην οθωμανική ισχύ οι Έλληνες έσπευσαν να επωφεληθούν.
Πολλά ήταν τα ελληνικά μέρη, Οι κάτοικοι των οποίων επιδόθηκαν στο θαλάσσιο εμπόριο, μα κυρίως η Ύδρα και οι Σπέτσες, μικρά νησιά κοντά στην Πελοπόννησο, ανέλαβαν ρόλο αποφασιστικής σημασίας. Η μεγάλη ακμή, της Ύδρας κυρίως, ήρθε με τους ναπολεόντειους πολέμους. Τα μικρά εμπορικά πλοία των σκλαβωμένων Χριστιανών έσπαγαν τον αποκλεισμό που είχαν επιβάλει οι Βρετανοί στα λιμάνια της Γαλλίας και της Ισπανίας και μετέφεραν στάρι σε πεινασμένους πληθυσμούς. Οι περιουσίες που έτσι σχηματίστηκαν υπήρξαν μυθώδεις. Τα χρήματα συσσωρεύονταν ως τάλληρα ισπανικά (τα περίφημα δίστηλα ή κολονάτα) όχι σε χρηματοκιβώτια μα σε στέρνες, Οι οποίες ανοίγονταν κάτω από το πάτωμα των σπιτιών. Επιπλέον, το θάρρος που χρειαζόταν για τέτοιου είδους επιχειρήσεις, υπήρξε άλλη μορφή κεφαλαίου, ηθικού, που και αυτό θα φαινόταν ιδιαιτέρως χρήσιμο στον Αγώνα του 1821. Είναι πασίγνωστο το επεισόδιο που διαδραματίστηκε μεταξύ του Ανδρέα Μιαούλη και του ναυάρχου Νέλσωνα: Ο δεύτερος έπιασε τον πρώτο, καθώς έβγαινε με το πλοίο του από το Κάδιξ τον ανέκρινε προσωπικώς ο Μιαούλης ευθέως αναγνώρισε πως έκανε λαθρεμπόριο επιδιώκοντας κέρδη και τότε ο ʼγγλος ηγήτορας, μορφή ηρωική, τον άφησε ελεύθερο, εκτιμώντας το θάρρος, την ευθύτητα και τον ανδρισμό του.
Όπως και να είναι, όταν ξέσπασε η Επανάσταση, Οι πλοιοκτήτες των νησιών αυτών ήταν εκείνοι που της έδωσαν διάσταση πανελλήνια. Οι κλέφτες των βουνών, άνθρωποι σιδερένιοι που επί αιώνες μάχονταν τον δυνάστη, δεν έφταναν να γενικεύσουν τον ξεσηκωμό αυτό το πέτυχαν Οι καραβοκυραίοι, Οι οποίοι άνοιξαν τις στέρνες και χρηματοδότησαν τον κατά θάλασσαν πόλεμο και όχι μόνο. Βέβαια, γρήγορα κατάλαβαν και αυτοί πως και Οι "βαθύτερες στέρνες έχουν πάτο". στο μεταξύ όμως η Επανάσταση είχε προλάβει να στερεωθεί.
Το ανεξάρτητο Κράτος "σκόνταψε" στο ζήτημα του Ναυτικού από τα πρώτα κιόλας βήματα. Σε όλη τη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα, Πολεμικό Ναυτικό ουσιαστικώς δεν υπήρχε. Τούτο καταδείχθηκε κατά τα έτη 1866-1868, οπότε, λίγα χρόνια μετά την ανατροπή της πρώτης δυναστείας στην Ελλάδα, ξεσηκώθηκαν Οι Χριστιανοί της Κρήτης. Οθωμανικά καράβια έκαναν αποκλεισμό στο νησί; μα τον αποκλεισμό αυτόν διασπούσαν πλοία της Εταιρείας Ελληνικής Ατμοπλοΐας, δηλαδή του Εμπορικού Ναυτικού: Μετά τα γεγονότα του 1821 και του 1822 στο Αιγαίο, οπότε τα μικρά σκάφη των Ελλήνων αντιμετώπισαν τα μεγάλα πολεμικά των Οθωμανών, το σπάσιμο αυτό του μπλόκου της Κρήτης από πλοία που δεν είχαν ναυπηγηθεί για τη διεξαγωγή θαλάσσιων συγκρούσεων αποτέλεσε τον μεγαλύτερο ναυτικό άθλο του Γένους κατά τη σύγχρονη περίοδο της Ιστορίας.

Το 1885, η κυβέρνηση Τρικούπη παράγγειλε σε γαλλικά ναυπηγεία τρία πανομοιότυπα θωρηκτά, τα "Ύδρα", "Σπέτσες" και "Ψαρά", η παραλαβή των οποίων έγινε κατά τα έτη 1889-1890. Ήταν σαφές ότι η επίλυση του Ανατολικού ζητήματος που είχε επιχειρηθεί κατά το 1878, στο Συνέδριο του Βερολίνου, δεν είχε αποδώσει τους καρπούς που προσδοκούσαν Οι Μεγάλες Δυνάμεις, έπρεπε, συνεπώς, να αναμένεται νέα προσπάθεια διευθέτησης των θεμάτων της Χερσονήσου του Αίμου, από τους ίδιους τους "ενδιαφερομένους" αυτήν τη φορά, δηλαδή τα χριστιανικά Κράτη των Βαλκανίων. Στον αγώνα αυτόν η χώρα μας όφειλε να αποδυθεί έτοιμη και βέβαια, ο όρος "έτοιμη" αφορούσε κατά βάση τη θάλασσα, παραδοσιακό πεδίο δράσης των Ελλήνων.

Η ένταξη στον Στόλο των τριών θωρηκτών που είχε παραγγείλει ο Χαρίλαος Τρικούπης οπωσδήποτε ενίσχυσε τη χώρα μας, αλλά δεν επέφερε δραστική λύση της κατά θάλασσαν προς πόλεμον παρασκευής της. Η οθωμανική αυτοκρατορία, μόνιμος αντίπαλος του Ελληνισμού, ήδη από τα τέλη του 190υ αιώνα, με ευρύ πρόγραμμα μετασκευών των πολεμικών της πλοίων, επιδίωκε υπεροχή στο ναυτικό πεδίο. Και τότε ακριβώς, όταν το ελληνικό Κράτος, λόγω της ανέχειας του ταμείου του, φαινόταν αδύναμο να επιχειρήσει ό,τι χρειαζόταν, προέβαλαν ιδιώτες οι οποίοι, με γενναίες χρηματικές παροχές, έδωσαν στην Ελλάδα την ικανότητα να αναδυθεί ως Δύναμη υπολογίσιμη στο Αιγαίο.

Ο πρώτος από αυτούς ήταν ο Παντελής Βασσάνης. Είχε γεννηθεί το 1830 στο Πήλιο, αλλά πέρασε το σημαντικότερο μέρος της ζωής του στην Αίγυπτο, όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο και έκανε μεγάλη περιουσία. Πέθανε εκεί το 1892 με τη διαθήκη του κληροδότησε στο ελληνικό δημόσιο τα χρήματα που χρειάζονταν για να οικοδομηθεί στον Πειραιά, κτήριο Σχολής Ναυτικών Δοκίμων.

Η τελευταία είχε ιδρυθεί θεωρητικώς το 1845, αλλά μόνο το 1884 δημοσιεύθηκε ο πρώτος κανονισμός της. Και τότε όμως λειτουργούσε πάνω σε πλοίο, τη φρεγάτα "Ελλάς", με αποτέλεσμα η εκπαίδευση των επίδοξων αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού να μην είναι αυτή που επέβαλλαν οι περιστάσεις. Με τη γενναία μεταθανάτια δωρεά του Π. Βασσάνη το πρόβλημα λύθηκε και το θέμα της μόρφωσης των στελεχών του Πολεμικού μας Ναυτικού μπήκε, επιτέλους, στη βάση την οποία υπαγόρευαν τόσο η Ιστορία της χώρας όσο και οι επιδιώξεις της.

Και πάλι όμως το ζήτημα δεν είχε λυθεί πλήρως. Κατά το 1909 έγινε στρατιωτική εξέγερση στο Γουδί. Κύριο αίτημα ήταν η επιτάχυνση της προσπάθειας εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων. Ειδικά ο Στόλος, με μόνα μεγάλα πλοία τα θωρηκτά που είχαν παραγγελθεί το 1885, δεν ήταν δυνατό να τα βγάλει πέρα στη σύρραξη η οποία ήταν σαφές ότι επέκειτο.

Έτσι, εσπευσμένα μπορεί να πει κανείς, "μεθοδεύτηκε" η αγορά του θωρακισμένου ευδρόμου "Γεώργιος Αβέρωφ", από ναυπηγεία ιταλικά. Το πλοίο αυτό, πολύ καλό για τα δεδομένα της τότε εποχής, υπήρξε η μόνη ουσιαστικώς αξιόλογη μονάδα του Ελληνικού Στόλου κατά τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο και έδωσε τη νίκη όχι μόνο στη θάλασσα αλλά εμμέσως και στην ξηρά, εφόσον απέκοψε τις συγκοινωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών και των ασιατικών ακτών της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Και το καράβι αυτό αγοράστηκε με χρήματα που άφησε εθνικός ευεργέτης, ο Γεώργιος Αβέρωφ. Είχε γεννηθεί στο Μέτσοβο το 1818, μα σαν τον Π. Βασσάνη έζησε κυρίως στην Αίγυπτο, όπου απέκτησε πλούτη και αναδείχτηκε κοινωνικώς. Πέθανε το 1899. με την διαθήκη του άφησε 2.500.000 χρυσές δραχμές στο Ναυτικό Πολεμικό Ταμείο. με το ποσόν αυτό καλύφθηκε το ένα τέταρτο της δαπάνης που απαιτήθηκε για την αγορά του ομώνυμου πολεμικού πλοίου - μαζί με τα πυρομαχικά του.

Δίπλα όμως σε αυτούς τους επώνυμους εθνικούς ευεργέτες, στέκουν άλλοι, λιγότερο γνωστοί. Αυτός ο οποίος ιδιαίτερα αξίζει να αναφερθεί είναι ο ποιητής Σπύρος Ματσούκας. Γεννήθηκε στην Υπάτη το 1870 και, για ένα διάστημα, υπήρξε φοιτητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Πικράθηκε ιδιαίτερα με το ρεζίλικο πόλεμο του 1897 και πήρε την απόφαση να συμβάλει στην απάλειψη της ντροπής. Πήγε λοιπόν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου τότε είχαν αρχίσει να σχηματίζονται οι πρώτες ελληνικές παροικίες, και με λόγους και απ αγγελίες δικών του ποιημάτων κατάφερε να μαζέψει σημαντικό ποσό, που διατέθηκε για την αγορά νεότευκτου αντιτορπιλικού από τη Γερμανία, στο οποίο ο ίδιος έδωσε το όνομα "Νέα Γενεά". Κάτι που πρέπει ιδιαίτερα να τονιστεί είναι πως, χάρη στη δράση που ανέπτυξε κατά το 1915 το πλοίο αυτό στο Ιόνιο, αποσοβήθηκε ιταλική απόπειρα αποδυνάμωσης της ελληνικής κυριαρχίας στην Κέρκυρα και, γενικώς, τα Επτάνησα.

Οι προσωπικότητες αυτές έδωσαν στην Πατρίδα τη δυνατότητα να αποκτήσει Στόλο, δηλαδή το σπουδαιότερο αμυντικό και επιθετικό όπλο που είχε η Ελλάδα κατά τον 20ο αιώνα. Χωρίς αυτούς είναι αμφίβολο όχι μόνο κατά πόσον θα είχε απελευθερωθεί η Μακεδονία, η Ήπειρος, η Θράκη αλλά και κατά πόσον θα ήταν σήμερα ανεξάρτητη η χώρα μας. Όλοι τους, καραβοκυραίοι του '21, πλούσιοι ομογενείς του εξωτερικού, ρήτορες και ποιητές μα και οι ξεχασμένοι σήμερα απλοί άνθρωποι που έδιναν τον οβολό τους, για να ενισχύσουν την κατά θάλασσαν πολεμική μας προσπάθεια, υπήρξαν άξιοι του τόπου που τους γέννησε.