Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 15 Νοεμβρίου 2019
Πολιτισμός Εκδόσεις για τα γεφύρια της Ηπείρου Τα 55 πέτρινα γεφύρια του Αράχθου Ήπειρος Ιωάννινα

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Δεν υπάρχουν σχετικοί σύνδεσμοι.

Άλλα Αρχεία
Δεν υπάρχουν αρχεία.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Το γεφύρι και ο Ηπειρώτης
Τα Ηπειρώτικα γεφύρια
Τα 55 πέτρινα γεφύρια του Αράχθου
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
Ιωάννινα
Τα 55 πέτρινα γεφύρια του Αράχθου: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες
Δεν υπάρχουν υποκατηγορίες στη Θεματική Κατηγορία που επιλέξατε.

30/10/2008
Κεφάλαιο 2

Αριστείδης Σχισμένος

© Δήμος Ιωαννιτών
προεπισκόπηση εκτύπωσης

Εκτός από τα γεφύρια που έφτιαξαν οι λαϊκοί μας καλλιτέχνες, οι οποίοι ευεργέτησαν τον κόσμο, αλλά και σημάδεψαν ανεξίτηλα το χρόνο με τα εντυπωσιακά τους έργα και μετεώρισαν την τεχνική τους ικανότητα, η ίδια η φύση, ο μεγάλος δάσκαλος και ο ασυναγώνιστος δημιουργός, κατασκεύασε λιγοστά, αλλά εκπληκτικά και περίεργα γεφύρια.

Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα, τόσο με τον τρόπο κατασκευής (αργά, σταθερά, χωρίς βιασύνη), όσο και με τη λεπτεπίλεπτη τεχνική της (ωραιόσχημα, ωραιόχρωμα, αιώνια αντοχή και μοναδική τελειότητα), παρέδωσε μαθήματα σωστής συμπεριφοράς στον πανούργο, ανικανοποίητο και βιαστικό άνθρωπο. Τα γεφύρια αυτά, επειδή έγιναν από φυσικές επενέργειες, από γεωλογικά φαινόμενα, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση του ανθρώπου, ονομάστηκαν από τον ευφάνταστο λαό μας "φυσικά γεφύρια". Τέτοια γεφύρια, στον Ηπειρωτικό χώρο, κοντά στη Ζίτσα του Νομού Ιωαννίνων, των γραμμάτων και των τεχνών,και το "Διαβολογέφυρο" της Μουρμουρίτας στο Βελεντζικό του Νομού ʼρτας, σχεδόν άγνωστο, ασχολίαστο και περιθωριοποιημένο. Ο συγγραφέας του Νομού μας, Λάμπρος Κασελούρης, στο βιβλίο του με τίτλο 'Ίστορία και Λαογραφία της ʼρτας", Αθήνα . Πελοπόννησο. Ο μυθόπλαστος λαός μας επένδυσε τα γεφύρια αυτά με καταπληκτικούς μύθους, εντονότατες δεισιδαιμονίες, τα ταύτισε με κάποια συνταρακτικά γεγονότα και τους έδωσε ιδιαίτερο χρώμα, ζωντάνια και μεγάλη βιωσιμότητα.

Επίσκεψη στο χώρο του εντυπωσιακού Μνημείου της φύσης.
Η ύπαρξη φυσικού γεφυριού στο θορυβώδη Καλαμά με την τιμητική προσωνυμία "Θεογέφυρο" διαχεόταν δειλά στον Ηπειρωτικό χώρο. Οι λιγοστές και σποραδικές αναφορές διαφόρων συγγραφέων για το θρύλο τις 13 Σεπτεμβρίου του έτους 2001, το απομεσήμερο, ξεκινήσαμε για το χωριό στολίδι της φύσης. Η διαδρομή, μετά την εντυπωσιακή αρχόντισσα Ζίτσα. Μετά από μικρή ταλαιπωρία και δοκιμασία του Ι.Χ αυτοκινήτου μας, μια πινακίδα με την επιγραφή "ΘΕΟΓΕΦΥΡΟ" μα~ υποχρέωσε να παρκάρουμε βιαστικά γιατί με την πρώτη ματιά μας δεν είδαμε τίποτε το εντυπωσιακό. Δίπλα από τη σιδερένια γέφυρα, που πλευριζόταν από έναν εντυπωσιακό τσιμεντένιο εναέριο τα δεξιά της σιδερένιας γέφυρας και κάτω από το τσιμεντένιο κανάλι, έκαναν τη δειλή εμφάνισή τους φτωχικά σκαλοπατάκια από πυρόλιθο, αρκετού ύψoυς. Πότε διανύσαμε τα 45 μ. μήκος, σκεφθήκαμε ότι το ήρεμο και ανυποψίαστο αυτό μέρος αποτελούσε οδόστρωμα και δώθε, μήπως βρούμε κάτι το σπουδαίο, μήπως ανακαλύψουμε κάτι το σημαντικό από το Θεογέφυρο. Η ίδια η φύση, που το δημιούργησε, φρόντισε να το εν- δύσει με πλουσιότατο πρασινωπό μανδύα και να το αποκρύψει από τη βασκανική ματιά των ανθρώπων.

Οι πυκνοί κλάδοι των δέντρων και των πολλών θάμνων έπλεξαν αδιαπέραστο πλουμιστό αραχνοΰφαντο φόρεμα εξαιτίας ομορφιάς, η οποία απέκρυψε τελείως το σώμα του γεφυριού.

Τρέξαμε στην απέναντι όχθη, για να προσεγγίσουμε το σπανιότατο θησαυρό της φύσης, αλλά υπήρξε αδύνατη κάθε προσπάθειά μας, Οι απόκρημνες όχθες, κομμένες με γιγάντιο μαχαίρι τελείως κάθετα, μας το ,απαγόρευαν αυστηρά.
Η φοβία άρχισε να μας κυριεύει και να μας δημιουργεί μελαγχολικά συναισθήματα, όταν αναπάντεχα αερογέφυρας φανέρωνε την ύπαρξη ελικοειδούς πετρόκτιστης σκάλας με ξύλινα προστατευτικά κάγκελα, να οδηγεί στην κοίτη του ποταμού σχεδόν κάτω από το Θεογέφυρο. Με ανακούφιση και γρήγορους, αλλά προσεκτικούς, βηματισμούς κατηφορίσαμε με δέος στη γραφικότατη αλλά πολυθόρυβη κοίτη. Ένιωθες να απομακρύνεσαι από τον επάνω κόσμο, καθώς κατεβαίνοντας λιγόστευε το ηλιακό φως και σιγά-σιγά απλωνόταν ένα πέπλο ημίφωτος, που σου δημιουργούσε την αίσθηση ότι επίκειται η επέλαση της νύχτας,
η καταχνιά, που υψωνόταν δίκην ξοριστικού λιβανωτού, από το φοβερό κατρακύλισμα των κρυστάλλινων νερών, τα οποία "πάλευαν" με τους θεόρατους βράχους, μείωνε την ορατότητα του θεοκρατούμενου χώρου.

Υπέργηροι πανύψηλοι πλάτανοι σκίαζαν τη γεφυριώτικη κοιλάδα κι επαύξαναν τη δροσιστηκότητα της περιοχής. Τοπίο απίστευτη ς ομορφιάς, κατάλληλο για έμπνευση ποιητών, ζωγράφων και άλλων καλλιτεχνών.
Μπροστά μας το υπερθέαμα της οροφής του μαγευτικού θεογέφυρου σε όλο του το μεγαλείο.

Σε γραφική τροχιά, ύψους 20 μέτρων περίπου από την κοίτη του ποταμού, απλωνόταν η ωραιόσχημη φυσική καμάρα του γεφυριού, φτιαγμένη από το χέρι της φύσης, από τα διαβρωτικά νερά του καλλιτέχνη Καλαμά.

Διανθισμένο από λιγοστούς θάμνους. Στο μπροστινό μέρος βορειοανατολικό) "φύτεψε" πληθώρα καλλωπιστικών αναρριχητικών φυτών, τα κατηύθυνε προς την κοίτη, έπλεξε ένα καλαίσθητο παραπέτασμα πολλών μέτρων, λάμπρυνε την πρόσοψη και κάλυψε σχεδόν όλο το άνοιγμά της. Τα μετέωρα αυτά στολίδια κινούνταν σε λικνιστούς ρυθμούς, που εκπόρευε η λεπτομερειακή προσοχή, είναι δομημένα από πελώριους πωρόλιθους με αρκετές παλιές ουλές, που πιθανότατα να δημιούργησαν τα διαβρωτικά νερά του Καλαμά. Τα σημάδια της διάβρωσης φαίνονται πιθανά .Το αντάμωμα των θεόρατων πωρόλιθων, που δημιούργησαν την καμάρα του θεογέφυρου. Όταν τα νερά του ποταμού τους ίππευαν ή τα νερά της βροχής έπεφταν από τις πλαγιές και κατευθύνονταν στα πλαϊνά του γεφυριού προκαλώντας επικίνδυνες διαβρώσεις. Τον υπαρκτό διαβρωτικό κίνδυνο φαίνεται, ότι τον διάβαιναν το γεφύρι κι επενέβησαν επουλωτικά με μικρό προστατευτικό πέτρινο τοίχο, ορατό στο επάνω αριστερό μέρος της Εξάλλου ο αρχιτέκτονας της 8ης Εφομύρης, που μελέτησε το Θεογέφυρο, διαπίστωσε την ύπαρξη τριών επεμβάσεων, τριών απολιθωμάτων, άγνωστης εποχής, και απέκλεισε την θερίπτωση ανθρώπινης παρέμβασης στη δημιουργία του γεφυριού. Είναι αδύνατο να αντιπαραβάλει κανείς τη θέα από τη μαγευτική κοίτη, η οποία παρουσιάζει ανάγλυφα όλο το μεγαλείο και το απίστευτο κάλλος του θεογέφυρου, με τη θέα του επάνω μέρους, που η φύση Η θαυμάσια επέμβαση της επίσημης πολιτείας, να κατασκευάσει γραφική, να θεμελιώσει το γεφύρι και να το φέρει στο φως της καθημερινότητας, είναι αξιέπαινη κι ευεργετική. Έδωσε έτσι τη δυνατότητα στους ανθρώπους να προσεγγίζουν το μεγαλούργημα της φύσης, να παρατηρούν και να θαυμάζουν το πολυτιμότατο θησαυρό της και να βλέπουν με τα δικά τους μάτια το Θεογέψυρο του Καλαμά. ελ 21-22 υποστηρίζει ότι "...Διά της γέφυρας ταύτης ετελείτο η από Θεσπρωτία μακρινό μας ταξίδι στο Θεογέψυρο του Καλαμά ανταμείφθηκε πλουσιοπάροχα και η ικανοποίησή μας υπήρξε αρκετά μεγάλη.

Τρόπος δημιοuργίας τοu Θεογέφuροu.
Είναι πολλοί εκείνοι που ασχολήθηκαν με τον τρόπο δημιουργίας του Θεογέφυρου και ο καθένας παραθέτει και τη δική του άποψη.
Εκεί που όλοι συμφωνούν κατά κάποιον τρόπο, είναι η παραδοχή ότι αποτελεί δημιούργημα της φύσης, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση του ανθρώπου.

Επίσης συμφωνούν και στην ονομασία του, Θεογέφυρο, ότι είναι Ελληνική. "Γεφύρι "φτιαγμένο από το Θεό» το αποκαλούσαν ανέκαθεν οι κάτοικοι της περιοχής, αλλά και οι ιστορικοί έτσι το μνημόνευσαν", γράψει σχετικά ο Σπύρος

'Ό..προς δε τούτοις περιερυότερον εστί και το καλούμενον θεογέφυρον το μεταξύ του χωριού Αιθίνου και της Ιεράς Μονής πατέρων κείμενον, όπερ εοχημα- σκοπέλων εκ του βουνού του κατά την αριστεράν όχθην κειμένου..." Ο δε Εμμανουήλ Γεωργιάδης, συγγραψέας, στο βιβλίο του για τη Ζίτσα και στις σελίδες του 12-13 γράψει: "Μικρόν δε κάτωθι τούτου κείται το θεογέφυρο, όπως αποκαλούσιν οι εγχώριοι φυσικήν Γέφυραν οχηματισθείσαν επί του ποταμού υπό βράχου διατρυπηθέντος υποκάτωθεν υπό ρεύματος...". Ακόμη η Αμαλία Παπασταύρου, συγγραφέας, στο βιβλίο της για τη Ζίτσα, υποστηρίζει την αρχική φυσική του κατασκευή και τη μετέπειτα πιθανή ανθρώπινη παρέμβαση: 'Ό..Η γέφυρα αυτή φαίνεται ότι άλλοτε ήτο καταρράκτης και εις πολύ απώτερους χρό- νους ο ποταμός ήνοιξε δίοδον κάτωθεν του κολοσσιαίου βράχου εις μέγα βάθος. Η οπή ήτο μικρά και ηπείλει καταστροφάς. Φαίνεται δε ότι χείρες ανθρώπων ειργάσθησαν και μετέβαλον αυτήν εις πελωριαν πύλην, ορθογώνίου μάλιστα, δι' ης ο Θύαμις ελευθέρως διέρχεται ". Ηπειρώτης"', Αθήνα 1987, σελ. 92, γράψει σχετικά: 'Ό..Είχε την τύχη τούτο το Γεφύρι να σκαλιστεί στο βράχο μοναχό του, όχι δηλαδή από ανθρώπου χέρι, μα από θεϊκό, απ' την ορμή του Καλαμά, που σ' εκείνο το σημείο υποχώρησε και βράχοι ενωμένοι σε μεγαλόπρεπη καμάρα πάνω από τον Καλαμά."

Τελευταίος σχολιαστής είναι ο Σπύρος Θεμελής, δημοσιογράφος και συγγραφέας, από την περιοχή του Θεογέφυρου, ο οποίος στο βιβλίο του με τίτλο "Το Λίθινο", Ιωάννινα 1998, σελ. 106, γράψει σχετικά: 'Ή πιο λογική εξήγηση θεωρώ κάποια χρονική περίοδο βρίσκονταν αντιμέτωπα με έναν τεράστιο βράχο. Για χρόνια πολλά κυλούσαν πάνω από αυτόν. Σιγά- σιγά όμως άρχισαν να τον κατατρώγουν και να δημιουργούν σε αυτόν μια οπή, η οποία στο πέρασμα του χρόνου μεγαλώνει, καθώς η κοίτη του αλαμά κατεβαίνει ακόμη πιο χαμηλά και δημιουργείται το Θεογέφυρο". ʼποψη αρκετά λογική και μάλιστα η πιο πιθανή, με την οποία συμφωνούμε απόλυτα. Θα κλείσουμε το θέμα της δημιουργίας του Θεογέφυρου με την άποψη της εξαίρετης ποιήτριας της Ηπείρου Χρυσάνθης Ζέρβα, με το φιλολογικό ψευδώνυμο Χρυσάνθη Ζιτσαία: άποψη που αποδίδεται με τρόπο ποιητικό, στιχουργικό, λυρικό, τελείως διαφορετικό από τους προηγούμενους. Ο ΘΡΥΑΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΓΕΦΥΡΟΥ αράγδινοι λαμποκοπούν οι τόποι. Καλαμποκιού καλάμια άλλος να δέσει. Κι' απ' τα μικρά τα φτωχικά χωριά Τούτος να κόψει ξύλα στα ριζά.
απ' την αντίπερα του Καλαμά μεριά Κείνος τα στάχυα να θερίσει τα χρυσά.
για τις δουλειές τους ξεκινούν οι άνθρωποι. Κι' άλλος στο μύλο αλεύρι πάει ν' αλέσει.

Στις κακοτράχαλες ριγμένοι τις πλαγιές Στ' άλογο ένα λεβέντης προσπερνά κι' ούτε μια στάλα γης γύρω να βρούνε. καλημερίζει γκαρδιακά τα δέντρα, Τα σπίτια τους στα βράχια αητοφωλιές. τραγούδι κλέφτικο μακρόσυρτο αρχινά. Χαράματα κινούν οι φαμηλιές Κάποιος τα βόδια σελαγάει τα οκνά ο ξύλινο γιοφύρι του διαβαίνουν ο γύφτος να τοιμάσει το καμίνι, άλλος για εδώ τραβάει κι' άλλος για εκεί πάει να ποτίσει ο πιστικός τ' αρνιά -μελίσσι που σκοπιέται στη βοσκή- κι η μικρομάνα η Ξάνθω η παρανιά στον κάμπο και στο λόγγο κατεβαίνουν. στον ποταμό κατέβηκε να πλύνει. Μαζεύει το φουστάνι το φαρδύ, αυγινη ασματα υπνουν βιασύνη στη βιασύνη να πετάξει στης ομορφιάς τ' αστείρευτο κανάλι. " , , , ,μεξαναμμενη πορφυρην ειδη. Στα πλάγια οι πετροπέρδικες λάλουν. , , , " , "άλλκι ανάγκη από νωρίς να το βυζάξει. Ζεύει εκεί η ζωή καματερή ειναι η ανταμοιβή τόσο μικρή, , , , ,
πρώτη της καρδίας ανατριχίλα. μη ρωτάς κι ας είναι κερδισμένη.

Ανάμεσα από λόγγα και βουνά
-της αντηλιάς ασήμι και λογάρι-κι' ανάμεσα απ' του κάμπου τα σπαρτά με λυγεράδα ο ποταμός περνάει στριφτά και φιδοσέρνεται με χάρη. Τα διάφανα κυλούσαν τα νερά τα γάργαρα στην κοίτη κρυσταλλένια. Κελαριστή μαζί τους κι' η χαρά.
Στο δρόμο τους σκορπούν αστραφτερά τα δώρα τους τα μαργαριταρένια.
Πετράδια ολοτριγύρα σκορπιστά στον ήλιο σμιλευτά πεντοβολούνε.
Στις όχθες τα πλατάνια αραδιαστά, μιλούν τα φύλλα τα χλωρά ψιθυριστά
και γέρνουνε την όψη τους να ιδούνε. Χρυσόψαρα τινάζονται αψηλά
και χαιρετούνε με χαρά τον ήλιο Με τον αφρό παιχνίδιζαν τρελλά
κι ύστερα βυθιζόταν χαμηλά στ αθώρητο βαθειά νεροβασίλειο. Δυο βράχοι ψηλωμένοι αντικρυστοί απ'τα παληά τ'αμύθητα τα χρόνια. Μαρμαρωμένοι Δράκοι -λένε- στη δέση του ποταμού σημαδιακοί υψώνανε σαν χέρια τα κοτρώνια. Πότε έζησαν,' Πότε ήταν,' Ποιος να βρει,' Πόσο νάχαν ρουφήξει τάχατε αίμα,' Νι αν είναι τούτο αλήθεια για είναι ψέμμα. Και πως μαρμαρωθήκαν τα στοιχειά,' Ποιο να τα νίκησε άξιο παλληκάρι,'
Της νερομάνας να κρατούσαν τα κλειδιά,' Μπορεί του ποταμού τα πέτρωσε η ξωθιά.
Μπορεί κι' απ' του Χριστού να ήταν τη χάρη. Ήρεμοι τώρα στέκουν σιωπηλοί κι' αφήνουνε τον κόσμο να διαβαίνει Στου γιοφυριού τις άκρες, λες, φρουροί απόκρημνοι, γυμνΟ4 μαυριδεροί με τα νερά και τα πλατάνια φιλιωμένοι. Ω μέρα του θερτή καλοκαιρινή! Ο γήλιος φλουριά να στάζει κι ούτε ένα συννεφάκι οι ουρανοί. Τη μαύρη την τρομάρα τη στερνή
ποιος νους ανθρώπου- ανήμπορος- να βάζει,
Πούθε ήρθαν, πούθε πλάκωσαν με βιά,'Καβαλλικεύουν σύγνεφα αφρισμένα, στον ουρανό συνάζονται στοιχειά. Έγινε η πλάση κάτω μαύρη οχιά. Τελώνια γύρω ορμούν δαιμονισμένα.
Αναμαλιάρα η μπόρα κυβερνά, οτου ήλιου το φως ξερνάει πηχτά κατράμι Οι αστραπές σταυρώνονται ψηλά, κύματα κατεβαίνουνε θολά και φούσκωσε αφρισμένο το ποτάμι. Το ρέμα κατρακύλαγε μ' ορμή,
βογκούσε στη θολούρα το γιοφύρι, χτυπιόταν οι ξυλένιοι αρμοί κι ύστερα στης λαχτάρας τη στιγμή
σαν φλούδα καρυδιού το παρασύρει. Του γυρισμού ξεκόβεται ηποριά.
Συνάζονται στην όχθη απελπισμένοι, οι ξυλοκόποι κι' οι ζευγάδες κι' η αργατιά απ' τα φτωχά τ' αντικρινά χωριά και τρέμουν μπρος στη στράτα την κομμένη. ...ʼλλος μοιρολογούσε θλιβερά
σαν ραγισμένη πένθιμη καμπάνα. ʼλλος λιθάρια ρίχνει στα νερά ως τα πετροβολούσε μια φορά
τ' αρματολού του Κίτσου η πικρομάνα. Τ' άλεσμα εκείνος νοιάζεται πολύ: το βλοημένο το ψωμί πότε θα γένει, τούτος ο νιος κρυφά παρακαλεί[ βιάζεται ν' ανταμώσει την καλή στην άκρη του χωριού θα περιμένει. ., Με ηλιοψημένο εκείνoς πρόσωπo τραχύ, Του σπιτικού του μόνη απαντοχή, μονάχα στο κατώγι απ' το ταχύ στ' άδειο παχνί μουγγρίζουνε δεμένα. Η '5όρη με το μαύρο ριζικό, τον άντρα έχει βαρειά -τι να της μέλλει,- Βοτάνι έχει μαζέψει μαγικό, απ' άγριο γίδι γάλα πάει ξαρρωστικό κι' από μελίσσι πρωτοπούλι μέλι.
- Γύρισε πίσω ανήμερο θεριό! - Φωτιά με καίει τρανή, μα ποιός μ' ακούει,' Την ώρα να
προφτάσω χταρώ. και με το χάρο -ωίμένα- αγγελοκρούει. Καθένας με τον ξέχωρο καημό
και με την ίδια αντάμα την τρομάρα, τηράει τον αφρισμένο ποταμό"
κι' άλλος παρακαλεί με σπαραγμό κι' άλλος βαριά, φριχτή ρίχνει κατάρα. Του κάκου!...δε μερώνουν τα στοιχειά και δεν πισωγυρίζει το ποτάμι. Χαμένη ελπίδα" μαύρη απελπισία.
Κι' είναι τ' ανθρώπου η δύστυχη καρδιά ένα λιγνό στον άνεμο καλάμι. Παραμερίστε ανθρώποι μου φτωχοί
κι' αδύναμοι στης φύσης τη μανία. αι στις σπηλιές τρυπώνουν τα θηρία. ...Κι οι γνωστικοί -σωστά καθώς το λες -
μ' άμετρο δέος σκυφτοί παραμερίζουν. Χαμένα να προσεύχεσαι, να κλαίς, όταν της πλάσης οι άγνωρες βουλές τη μοίρα σου και τη ζωή σου ορίζουν. Στην όχθη η μικρομάνα μοναχή ηδέ λυγάει, μηδέ και στρέφει πίσω. - Βράχε μου εσύ, σ' αυτή την έρμη γη, προστάτεψέ με απόψε τη φτωχή και δείξε μου ένα δρόμο να γυρίσω. Η μαύρη το νερό πως να διαβώ -Μασταρούδι περιμένει με ακριβό
και κλαίει κι' αναζητάει ζεστή τη ρόγα. Βαθειά μες απ' τις φλέβες της ζωής στους κόρφους μου το γάλα ξεχειλάει. Απ' τ' άδυτα ανεβαίνει της στοργής κ' ω -ν- αμαρτία μου τρανή - στη γης
αβύζαχτο κι ανώφελο κυλάει. Ω γάλα μες στα στήθεια μου ζεστό,
για το καινούργιο της ζωής βλαστάρι, απ' της μανούλας του τα σπλάχνα τρυφερι πανάχραντο, απαράμοιαστο, ιερό. - Ήλιε χρυσέ και λαγαρό φεγγάρι.
μη στρέψει κατά πίσω στην πηγή κι' αρχίσει μες στα στήθια να πετρώνει.
...Στην όχθη η μικρομάνα μοναχή μηδέ λογάει και στρέφει πίσω.
- Βράχε μου εσύ, σ' αυτή την έρμη γη, Η πέτρινη μη ράγισε καρδιά
Και με συμπ6νια απ6κριση της δίνει; Ξεγέλασμα μην ήτανε του νου
ή τάχα και τα μάτια την πλανούνε! Μην ήτανε φωτιά του κεραυνού,. - τάχα για το δικ6 της το χατήρι,.-
και τα κοτρώνια εκείνα τα ψηλά σμίγουνε σαν δυο χέρια στοργικά και δένονται -ν- ω θάμα- σε γιοφύρι.
Συρνάμενη στη ράχη τους, διαβαίνει! Κάτω ας παλεύαν κύματα πλατειά κι' ας έπεφτε περίτρομη η ματιά
στου γυρισμού τη στράτα την κομμένη. Χ6ρτασε τώρα η μάνητα η τρελή. Την άλλη μέρα στη χρυσήν ανατολή, α μες στα θάματα της γης!... Θε6χτιστο κι ασάλευτα υψωμένο στο ρέμμα του νερού καταμεσίς το πέτρινο γεφύρι της στοργής ν τύλιξαν στο διάβα τους οι χρόνοι. Θρύλοι και παραδόσεις για το Θεογέφuρο

Παρόμοια με την πραγματικότητα είναι και η γευστική και ευκολοχώνευτη παράδοση για το Θεογέφυρο, όπως μας τη διάσωσε ο ντόmος συγγραφέας και δημοσιογράφος Σπύρος Θεμελής, στο σύγγραμά του με τίτλο "Το Λίθινο", Ιωάννινα 1998, σελ 109 και 110: ανάψει τα καντήλια του, αφήνοντας πίσω το παιδί της να κοιμάται. νη γέφυρα. το γύρισμά της η λεχώνα γυναίκα βλέπει τη γέφυρα να λείπει και γεμάτη α- "...Θεέ μου τι θα κάνω τώρα που είμαι λεχώνα και θα πρέπει να βυζάξω το παιδί μου. Θα ξυπνήσει και θα κλαίει...", είπε στην προσευχή της. Τότε με μιας τα νερά του ποταμού υποχώρησαν και στο σημείο που ήταν η ξύλινη γέφυρα, χάθηκαν. Είχαν χωνέψει κάτω από μια μεγάλη πέτρα για να βγουν και πάλι στην απέναντι έτρεξε στο σπίτι της και τάϊσε το παιδί της, που στο μεταξύ μόλις είχε ξυπνήσει. Αφού το τάισε τότε συνειδητοποίησε τι ακριβώς έγινε στο ποτάμι. Τρέχει χτυπάει την καμπάνα του χωριού φωνάζοντας: Ελάτε χωριανοί έγινε θαύμα. χωριανοί και πήγαν στο σημείο της διάβασης, όπου διαπίστωσαν πραγματικά το ποτάμι να περνάει κάτω από ένα βράχο ο οποίος σχημάτιζε ένα φυσικό γεφύρι. προσευχή της γυναίκας και δημιούργησε ένα γεφύρι για να περάσει αυτή απέναντι να ταΐσει το μικρό της αγγελούδι. Για το λόγο αυτό οι κάτοικοι του χωριού, έβγαλαν το γεφύρι Θεογέφυρο, ονομασία η οποία είναι γνωστή ως τα σήμερα".

Επίσκεψη στο χώρο του γεφυριού.
Με μεγάλη αγωνία ξεκινήσαμε ένα απομεσήμερο του Σεπτέμβρη, του έτους 2001, για να επισκεφθούμε το βαριοφορτωμένο με εύγευστες μυθόπλαστες ιστορίες "Διαβολουέφυρο" της Μουρμουρίτας. Με οδηγούς τους ευγενέστατους κατοίκους του χωριού: κ.κ. Δημήτριο Μαυρομάτη και Λάμπρο Ζαχάρη, οι οποίοι μας περίμεναν στον οικισμό του Ασφακερού, και με ειδικό υπερυψωμένο αυτοκίνητο κατευθυνθήκαμε για το ιστορικό Βελιντζικό.

Διανύσαμε μια φανταστική και πριν από το νεκροταφείο του χωριού στρίψαμε δεξιά σΙ ένα δυσκολοδιάβατο αγροτικό δρόμο, κατηφορίζοντας προς το τελευταίο σπίτι του χωριού.

Ζητήσαμε πληροφορίες από την πρόσχαρη οικοδέσποινα Γεωργία Βήχα, η οποία προθυμότατα μας ενημέρωσε με κάθε λεπτομέρεια και με μεγάλη ακρίβεια για τον τρόπο προσέγγισης. Στο τελευταίο αγρόκτημα του χωριού παρκάραμε το ,μονοπάτι προς το χώρο του " Διαβολογέφυρου". Πρόβαλε ένα μικρό σιδερένιο εικονοστάσι, το οποίο τοποθέτησαν διερχόμενοι κάτοικοι για να τους προστατεύει ο άγιος, στη μνήμη του οποίου ήταν αφιερωμένο, από τους διαβόλους που σύχναζαν στο χώρο του γεφυριού.

Φθάσαμε στο γεφύρι της Μουρμουρίτας, το οποίο η φαντασία του λαού μας το ένδυσε με διαβολικό μανδύα και το έλουσε με δεισιδαιμονικές ιστορίες.Κανένα σημάδι δε μαρτυρούσε και δε φανέρωνε την ύπαρξη του δαιμονοκρατούμενου γεφυριού.

Χωρίς να το αντιληφθούμε, βρεθήκαμε στην απέναντι όχθη και τότε καταλάβαμε ότι ήδη περπατήσαμε επάνω από το θαυμαστό έργο της φύσης. Το οδόστρωμά του, χωρίς καμιά διαφορά από το υπόλοιπο τοπίο της περιοχής, με αρκετά πανύψηλα πλατάνια, φράξους, φτελιάδες, θαμνους κι ένα παχύ στρώμα από σάπια και ξεραμένα φύλλα ομοιότατο με το γειτονικό, σε εξαπατούσε και σε ξεγελούσε.
Νόμιζες ότι βρίσκεσαι και πορεύεσαι στον ίδιο χώρο και το ίδιο τοπίο.

Μεγιστοποίησαν το άνοιγμα και σαν άριστοι τεχνίτες διαμόρφωσαν γραμμές. Το αέναο κατρακύλημα των διαβρωτικών νερών βαθαίνει συνεχώς την κοίτη. Με τον τρόπο αυτό το νερό δεν ξανακαβαλίκεψε τον πελώριο πορώδη βράχο, του γεφυριού, πυκνοί θάμνοι, μεγάλα δέντρα και φυτά, που κρεμάστηκαν στα πλάγια και απέκρυψαν ζηλότυπα το γεφύρι. Για να το παρατηρήσουμε, αναγκαστήκαμε να κατεβούμε με δυσκολία στην κοίτη του, να ξυποληθούμε και να πορευτούμε ακριβώς κάτω από την καμάρα Η μεγάλη ποικιλία σχημάτων πυροδότησε την εξημμένη φαντασία μας, για να Λόγω της πρόσφατης βροχής, πριν από δυο ημέρες, και της ύπαρξης μικρής πηγής στην απόληξη του γεφυριού, κρύες σταγόνες νερού έπεφταν από την οροφή και, μας περόνιαζαν μέχρι το κόκαλο, παρόλο που η ατμόσφαιρα ήταν ζεστή.

Πολλά αναρριχητικά φυτά κατηφόρισαν στα πλαϊνά του γεφυριού και σχημάτισαν γραφικό παραπέτασμα, το οποίο αποκρύβει την πλευρική θέα του γεφυριού, εμποδίζει το ηλιακό φως και δημιουργεί σκιερό χώρο γύρω και κάτω από το γεφύρι.

Πιστεύουμε ότι η ταύτιση του γεφυριού με δεισιδαιμονικές ιστορίες οφείλεται στο γεγονός της απουσίας πνευματικών ανθρώπων στην περιοχή, των προλήψεων και των φαντασιώσεων. α της φύσης και ο κατάλληλος σχολιασμός θα μπορούσαν να διαμορφώνουν συνήθως η αμάθεια και το χαμηλό πολιτιστικό επίπεδο των ανθρώπων βοηθά- Το περίφημο αυτό γεφύρι της Μουρμουρίτας έμεινε στην αφάνεια, στο περιθώριο, στο σκοτάδι για πάρα πολλά χρόνια και αδικήθηκε πολύ φωτογραφήθηκε από επαγγελματίες φωτογράφους και δεν προβλήθηκε από τα εγώ της σύνδεσής του με τις δυνάμεις του σκότους και του κακού. Απαιτείται η εκδήλωση σταυροφορίας από τους κατοίκους της περιοχής . Η γραφική εμφανισιακή του κατάσταση, η σπουδαιότητα της φυσικής μοναδικής του κατασκευής, η ειδυλλιακή τοποθεσία και η επένδυσή του με τη χυμώδη ζωντανή παράδοση, επιβάλλουν την εκδήλωση ένθερμου ενδιαφέροντος.

Απαιτείται η επίδειξη έμπρακτης αγάπης και σεβασμού στο σπάνιο φυσικό δημιούργημα και η λήψη μέτρων ανάσυρσής του από την αφάνεια. Το ρέμα του Γερομπόρου, που μαζεύει τα νερά του από τις πηγές της τοποθεσίας Μπέσελου του Βελεντζικού, κρατάει, σε πείσμα του αγνώμονα ανθρώπου, το ρέμα που το δημιούργησε, το περιθάλπει αιώνες τώρα, του πλένει καθημερινά στη Μουρμουρίτα (ονομασία περιοχής του ρέματος) το θεωρεί καταδικό της.

Σημερινός απόηχος το" Διαβολογέφuροu” της Μοuρμοuρίτας.
O πολιτισμός διείσδυσε και ανηφόρισε και στον τελευταίο οικισμό της χώρας μας, ωστόσο δεν εκτοπίστηκαν τελείως οι προλήψεις και οι δεισιδαιμονίες. Πολλές αφηγήσεις και σχόλια των κατοίκων της υπαίθρου είναι τόσο παραστατικές και ζωντανές που σε βάζουν σε δίλημμα και αμφισβητήσεις. Σχετικά με το "Διαβολογέφυρο" της Μουρμουρίτας, μεταξύ Βελεντζικού και Διασέλου, πολλοί από τους κατοίκους της περιοχής πιστεύουν ότι πραγματικά στο γεφύρι αυτό, την παλιά εποχή, σύχναζαν οι διαβόλοι κι ενοχλούσαν τους περαστικούς, ιδίως κατά τη διάρκεια της νύχτας. Πολλοί φοβούνται και σήμερα να ρασουν απο το χωρο του γεφυριου και το αποφευγουν, οπως τον απέφευγαν. Ο 75χρονος κάτοικος του Βελεντζικού, Ιωάννης Ζαχάρης, υποστηρίζει με μεγάλη βεβαιότητα ότι υπήρχαν δαιμονικά και μια φορά περνώντας η μητέρα του νύχτα από το γεφύρι αυτό, τους απάντησε την ώρα που χόρευαν. Πιάστηκε και αυτή στο χορό τους, έτσι έπρεπε να αντιδράσει, για να σωθεί, και όταν λάλησαν τα κοκόρια και σκόρπισαν στα ρέματα, επέστρεψε στο σπίτι της άφωνη, τρομαγμένη και σε άθλια κατάσταση. Πέρασαν αρκετές ημέρες χωρίς μιλιά και χρειάστηκαν οι επισκέψεις στο μοναστήρι της Ρουβέλιστας και τα απανωτά ευχολόγια, οι εξορκισμοί και η βοήθεια των γιατρών, για να ανακτήσει τη φωνή της και να αποκατασταθεί η ψυχική της υγεία.

Ο κ. Δημήτριος Μαυρομάτης, κάτοικος Βελεντζικού, που μας βοήθησε στην προσπάθεια προσέγγισης του Διαβολογέψυρου της Μουρμουρίτας, μας αφηγήθηκε την παρακάτω αυθεντική ιστορία:

Σε μία (μικρή σπηλιά) ενός επικίνδυνου γκρεμού και τον κρατούσαν δέσμιο μια με δύο ημέρες.Συνήθως, έκανε την εμφάνισή του την Τρίτη ημέρα σε κάποιο απόμερο κτήμα, οπότε και τον μάζευαν οι δικοί του και τον πήγαιναν στο σπίτι. Όταν επέστρεψε, στη συμπεριφορά του, η οποία ήταν αταίριαστη και ασυνήθιστη. Πολλές φορές ο αδελφός του, δηλαδή ο πατέρας του Δημήτρη, πήγαινε και τον έπαιρνε από την τρύπα με το ζόρι. Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι κάτοικοι του χωριού έχουν να πουν κάποια ιστορία σχετικά με τους διαβόλους του γεφυριού της Μουρμουρίτας και όλοι αναφέρονται σε κάποιο γεγονός που έτυχε στους ίδιους ή τους δικούς τους ανθρώπους. Από το βάθος των αναμνήσεών τους διαφαίνεται καθαρά η πεποίθησή τους ότι στο χώρο του γεφυριού της Μουρμουρίτας σύχναζαν κακά πνεύματα κι ενοχλούσαν τους περαστικούς. Μερικοί μάλιστα διστάζουν και σήμερα να κατέβουν κάτω από την καμάρα του γεφυριού, για να μην πάθουν κάποιο κακό.

Παλιά αντίληψη για τα την παρακάτω παράδοση σχετικά με τα διαβολογεφύρια:

Το διαβολογέφυρο
"Ήταν μια φορά ένας πασιάς εις το Δαμαλά και αυτός ηθέλησε να Γεφυρώσει τον Κρεμαστό Υια να πηγαίνει στο κυνήγι. Ήρθαν πολλοί άξιοι τεχνίταις από διάφορα μέρη, αλλ' αυτοί ζητούσαν χρήματα πολλά, Υιατί η δουλειά ήταν πολύ δύσκολη. Παρουσιάστηκε όμως ένας φτωχός τεχνίτης από του Δαμαλά. Ο Πασιάς εδέχτηκε του είπε όμως πως αν δεν επιτύχει και δεν το κάμει στερεό που είναι οι μύλοι. Αλλά τη νύχτα έπεσε βροχή και κατέβασε το ποτάμι και επή- τον αφήσει να φτιάξει άλλο Γεφύρι. Του έδωσε την άδεια ο Πασιάς, το έφτιαξε πάλι το Γεφύρι, αλλ' όταν ήρθαν τα πρωτοβρόχια επλημμύρισε το ποτάμι, κι εχάλασε πάλι το Γεφύρι και δεν έμεινε πέτρα εις την άλλη πέτρα. να ξανακτίσει κι έβαλε αυτός μεγάλους βράχους,περίμενε την άλλη μέρα να στείλει ο πασιάς να του πάρουν το κεφάλι. Αυτός όχι μόνο το Γεφύρι να του φτιάξει αλλά και ότι άλλο του ζητήσει να του το κάμει. Γιατί αυτός ο μαυροφόρος ήταν ο διάβολος. Στην απελπισία που βρισκότανε ο τεχνίτης αναγκάστηκε και δέχτηκε και του ζήτησε ακόμη να τον κάμει πλούσιο και να τον βοηθήσει να πάρει γυναίκα του προεστού τη θυγατέρα και να τον αφήσει να ζήσει τρία χρόνια να χαρεί τη ζωή. Ο διάβολος όχι μόνο αυτά που του υποσχέθηκε, αλλά του είπε και πως αντί Υια τρία να ζήση έξι χρόνια. τιζε δεν είδε τίποτα. Κάνει έτσι και ψηλά εις το βουνό όπου και κατακλυσμός να εΥινόταν δεν θα μπορούσε ποτέ να φτάσει το ποτάμι, βλέπει ένα Γεψύρι στεριωμένο. Έτρεξε να το δει από κοντά κι έπεσε εις το γκρεμό. ʼλλος αν ήτανε θα κατατσακιζότανε και δε θα του έμενε κόκκαλο γερό. Αυτός όμως δεν έπαθε τίποτα, και καθώς επιάστη από μιά πέτρα ν' ανέβει, την εκύλισε και βρήκε από κάτω ένα πιθάρι θεώρατο, όλο φλουρί. Χωρίς να χάσει καιρό έκρυψε το πιθάρι Υια να
μην πάρει κανείς είδηση και έτρεξε στον πασιά Υια να του παραδώσει το Υεψύρι. Έτσι και το Γεφύρι έχτισε, και πλούσιος έγινε, και τη θυγατέρα του προεστού πήρε γυναίκα, καθώς του έταξε ο διάβολος.

Συνήθιζε να πηγαίνει από καιρό εις καιρό, Υια να πάρει άλλα φλουριά από το πιθάρι. Αλλ' από τότε δεν ξαναγύρισε. Τον είδαν μερικοί βοσκοί εις το Γεφύρι, αλλά σηκώθη μια μqάλη ανεμοζάλη με βροντές και αστραπές. Και όταν ξαστέρωσε αυτός δεν ξαναψάνει. Η ανεμοζάλη έφτασε και ως κάτω στο χωριό και έπεσε αστροπελέκι και σκότωσε τη γυναίκα του τεχνίτη κι έκαψε και το σπίτι του".

Εξετάζοντας προσεκτικά και ανάλογα με τη διεισδυτική ικανότητα που διαθέτει ο καθένας μας τη ρηχή και ευκολοχώνευτη πλοκή του παραπάνω μύθου, δια- Μια διαρκής και αέναη πάλη, ένας συνεχής και ασίγαστος πόλεμος και μια γι- γάντια σύγκρουση ορθώνεται καθημερινά στις δράσεις του ανθρώπου. Από τη μια μεριά η φιλοδοξία και ο ακατανίκητος πόθος του ανθρώπου να επέμβει, να νικήσει και να κυριαρχήσει στα στοιχειά της φύσης, τον ωθούν ολοένα και σε νέες κατακτήσεις, ολοένα και σε νέα επιτεύγματα. Από την άλλη πλευρά παρεμβάλλονται ο φόβος της εκδίκησης, οι συνέπειες της διατάραξης των φυσικών νόμων, τα ολέθρια αποτελέσματα της καταχρηστκής παρέμβασης στη φύση. Συνέπειες που, αργά ή γρήγορα, ο δημιουργός άνθρωπος θα δοκιμάσει από τις αλόγιστες παρεμβάσεις του. Οι νέες κατακτησεις και τα ευεργετικά τους αποτελέσματα, όσο φανταχτερά και αν είναι δεν πανηγυρίζονται σήμερα, και δε θριαμβολογούν οι εφευρέτες τους, γιατί στο βάθος της συνείδησης φωλιάζει ο φόβος της εκδίκησης και παραμένει η ανάμνηση της συμμαχίας των επιτευγμάτων κάθε τύπου με τις δυνάμεις του κακού.

Οι καταστροφές και κακοποιήσεις του φυσικού περιβάλλοντος από τα λεγόμενα "ευεργετικά" έργα του ανθρώπου εγκυμονούν κινδύνους αυτοκαταστροφή ς του, που μέρα με τη μέρα αυξάνουν και πληθαίνουν. Σε αρκετές δε περιπτώσεις απολαμβάνουμε ήδη τις οδυνηρές συνέπειες της αλόγιστη ς παρέμβασης στη φύση.

Ακόμη διαπιστώνεται ότι, όταν ο άνθρωπος αδυνατεί να ξεπεράσει τις εργασιακές δυσκολίες, να υπερνικήσει τα στοιχειά της φύσης και να εξουδετερώσει τους φυσικούς νόμους, επεμβαίνουν, δήθεν για να βοηθήσουν τον ανήμπορο άνθρωπο, οι αντίθετες δυνάμεις του κακού και του σκότους. ου σκότους, άλλοτε με τη μορφή του "ανθρώπου" και άλλοτε με άλλες εξαπατητικές εμφανίσεις, ικανοποιούν τον
άνθρωπο, αλλά πάντα με βαρύτατο αντάλλαγμα: την ψυχή του ή την ψυχή της λατρευτής του γυναίκας ή ακόμη, ι από τον απέριττο αυτό μύθο αλλά και από πολλούς άλλους, η αδυναμία του ανθρώπου να λυγίζει και να υποκύπτει, πολλές φορές, μπροστά στις δυσκολίες ο άνθρωπος, στη διακαή του επιθυμία να δημιουργήσει, να πλουτίσει και να επιβιώσει, το διάβολο, στην καταστροφή, στην αφάνεια.

ΈργαΘεού - ανθρώπου- διάβολου.)
αγρίμια κυνηγώντας η τέχνη του ανθρώπου
φθάνουν σε όχθες ποταμών, γι' αυτό και τα ονόμασαν χαράδρες και φαράγγια, "ανθρώωπινογιοφύρια"
τοτ' ένιωθαν αδύναμοι και τα μυαλά τους στύβανε τη ζήλια του διαβόλου κάτι ν' ανακαλύψουν που φθόνησε και το Θεό,
για να διαβούν απέναντι φθόνησε και μαστόρους να πιάσουν τα κυνήγι και μοναχός του σκάρωσε τα "διαολογιοφύρια'.

Τ' αδύναμα ανθρωπάκια και σκοτεινές χαράδρες, κι άρχισε "Θεογέφυρα" εκεί που υπόγεια νερά για χάρη τους να φτιάχνει, τρέχουν στις βρυσομάνες αστροπελέκι ρίχνοντας στενεύοντας νεροσυρμές σε γέρικο πλατάνι, κι ανοίγοντας λαγούμια που για αιώνες σκίαζε κι αλλού αναβλύζει το νερό του ποταμού την άκρη, κι αλλού πάλι ρουφιέται κι ο πλάτανος ξαπλώθηκε για να 'ρθει πολύ σύντομα κι έτσι μικρά κομμάτια γης. Ύστερα ήρθαν οι βροχές. ενώνουν τις χαράδρες, γέμισε το ποτάμι ενώ από κάτω το νερό κι έσυρε χόρτα και κλαδιά με βουητό διαβαίνει πέτρες και άλλα ριζιμιά και φτιάξανε το γιοφύρι, τα "διαολογιοφύρια" με του Θεού τη θέληση πολύ σπανίως άνθρωποι για να περνούν απάνω του- γιατί εκεί ο διάβολος ...δημιουργήματά του. κάπου παραφυλάει για να τους κάνει το "κακό" γιοφύρια μαστορεύει τα λέει με τ' όνομά τους με δέντρα, χώμα και κλαδιά γιατί η προκατάληψη με λάσπες και με πέτρες. ανατριχίλα φέρνει. Κι όμως εκεί σεις ερημιές τα "διαολογιοφύρια" αντάμα με τ' ανθρώπινα και τα "Θεογιοφύρια" λύνουν πολλά προβλήματα σ' αποσπερνούς διαβάτες που κουρασμένοι σέρνουν επάνω τα βήματά τους. Για να γυρνούν πιο σύντομα στα σπίτια τους τα βράδια.
Ηλίας Ν. Βρατσίσεας Συνταξιούχος εκπαιδευτικός