Αναζητήστε στην Πύλη

Σύνθετη αναζήτηση
 
Αρχική 22 Οκτωβρίου 2019
Πολιτισμός Αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία Ήπειρος Φιλιάτες

Αεροφωτογραφία του λόφου και της οχύρωσης στη Ραβενή
(Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)
Κάτοψη του κάστρου στη Ραβενή
(Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)
Λιάς. Πύργος της οχύρωσης
(Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)
Τα όρη της Μουργκάνας στην ελληνοαλβανική μεθόριο
(Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)
Ραβενή. Τμήματα των οχυρώσεων
(Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)
Χάρτης των αρχαιολογικών θέσεων στην περιοχή της Μουργκάνας
(Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)
Βίγλα Κεραμίτσας. Νεότερο κτίριο στο εσωτερικό της οχύρωσης
(Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)

Ήχοι - Βίντεο
Δεν υπάρχουν αρχεία ήχου και βίντεο.

Σχετικοί Σύνδεσμοι
Υπουργείο Πολιτισμού

Άλλα Αρχεία
Βιβλιογραφία
(Μέγεθος: 61 kb)  (Πηγή: Θεοδώρα Λάζου-Κασσιανή Λάζαρη)
Ιστορική αναδρομή Θεσπρωτίας
(Μέγεθος: 51 kb)  (Πηγή: Θεοδώρα Λάζου)
Οι σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις του Ν. Θεσπρωτίας
(Μέγεθος: 276 kb)  (Πηγή: ΑΡΧΕΙΟ ΛΒ΄ ΕΠΚΑ)
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Έλληνες Ευεργέτες
Παραδοσιακές διατηρητέες οικίες και κτίσματα Ηπείρου
Τα γεφύρια της Ηπείρου
Εκδόσεις για τα γεφύρια της Ηπείρου
Μουσείο Φώτη Ραπακούση
Φωτογραφικές Συλλογές
Καλλιτέχνες των Ιωαννίνων
Εκδηλώσεις
Λαογραφικά στοιχεία
Οικισμοί
Μουσικοχορευτική παράδοση
Επαγγέλματα
Χριστιανικά μνημεία
Μουσεία
Αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία
Παραδοσιακές μορφές Τέχνης - Επαγγέλματα
Ιστορία
Μυθολογία
Θρησκεία
Λαογραφία - Ήθη / Έθιμα
Προσωπικότητες
Μουσειακά Αντικείμενα
Κάστρα - Πύργοι
Αρχιτεκτονική
Εβραικά Μνημεία
Ισλαμικά Μνημεία
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ
Ήπειρος
ʼνω Λούρος και δυτικό Ξηροβούνι
Γραμμενοχώρια
Δωδωνοχώρια
Ζαγόρι
Ηγουμενίτσα
Ιωάννινα
Καμποχώρια
Κατσανοχώρια
Κόνιτσα
Κουρέντα Ντουσκάρα
Λάκκα Σουλίου
Μέτσοβο
Νομός Πρεβέζης
Παραμυθιά
Παραπόταμος
Πέρδικα
Πωγώνι
Σαγιάδα
Σύβοτα
Τα χωριά του Περιστερίου
Τζουμέρκα
Φιλιάτες
Αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία: ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Ολες οι κατηγορίες

27/11/2007
Αρχαιολογικές θέσεις Μουργκάνας

Θεοδώρα Λάζου

© ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ-ΛΒ΄ ΕΠΚΑ
προεπισκόπηση εκτύπωσης

Ιστορική αναδρομή – Ταύτιση θέσεων
Ο Δήμος Φιλιατών, ο μεγαλύτερος σε έκταση δήμος του Νομού Θεσπρωτίας, χαρακτηρίζεται από ένα δύσβατο ορεινό τοπίο, που διακόπτεται από τις κοιλάδες του ποταμού Καλαμά, του Καλπακιώτικου και του Πάβλα, κατά μήκος των οποίων σχηματίζονται μικρές φυσικές διαβάσεις.
Οι ποταμοί αυτοί και πλήθος μικρότερων ρεμάτων, σε συνδυασμό με το έντονο ανάγλυφο, συντέλεσαν στην κατοίκηση του χώρου από τους προϊστορικούς ήδη χρόνους, καθώς εξασφάλιζαν αυτάρκεια και ασφάλεια στους κατοίκους. Αργότερα, κατά την ύστερη κλασική και ελληνιστική περίοδο, η ανάγκη για έλεγχο των φυσικών διαβάσεων και η στρατηγική τους σημασία οδήγησαν στην ίδρυση μίας σειράς οχυρωμένων οικισμών, ακροπόλεων και μικρών στρατιωτικών φυλακίων (Λιθαρόστρουγκα Κεραμίτσας, Βίγλα Κεραμίτσας, Ραβενή, ʼγιος Γεώργιος (Γαρδίκι Φιλιατών), Λιάς, Τσαμαντάς), οι οποίοι, όμως, δεν αποτέλεσαν πάντοτε τον πυρήνα πραγματικών πόλεων, καθώς πολλοί παρέμειναν απλά οχυρά, στα οποία κατέφευγαν οι πληθυσμοί της ευρύτερης περιοχής κατά τη διάρκεια εχθρικών επιδρομών.
Η ρωμαϊκή κατάκτηση της Ηπείρου το 167 π.Χ. επέφερε, πιθανότατα, και την εγκατάλειψη ή καταστροφή των οχυρωμένων αυτών θέσεων, όπως συνέβη με τις περισσότερες θεσπρωτικές πόλεις. Ωστόσο, κάποιες από αυτές, πιθανόν, να χρησιμοποιήθηκαν και μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση της Ηπείρου, ενώ υπάρχουν στοιχεία για σποραδική χρήση των χώρων και σε μεταγενέστερες περιόδους.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι καμία από τις παραπάνω θέσεις δεν έχει ταυτιστεί με κάποια αρχαία θέση γνωστή από τις γραπτές πηγές. Οι ονομασίες που δίνονται σήμερα είναι συμβατικές και προέρχονται είτε από τα τοπωνύμια των γειτονικών στις θέσεις χωριών ή οικισμών είτε από άλλα περιγραφικά μικροτοπωνύμια, που χρησιμοποίησαν οι κάτοικοι για να περιγράψουν τις αρχαίες θέσεις (π.χ. «Λιθαρόστρουγκα», «Βίγλα»).

Ιστορικό της έρευνας
Η αρχαιολογική έρευνα στη Λιθαρόστρουγκα Κεραμίτσας, τη Βίγλα Κεραμίτσας, τη Ραβενή, τον ʼγιο Γεώργιο (Γαρδίκι Φιλιατών), το Λιά και το Τσαμαντά υπήρξε ιδιαίτερα αποσπασματική και περιστασιακή, ενώ η σχετική βιβλιογραφία παραμένει ελλιπής. Μέχρι πρότινος, τα μόνα στοιχεία που είχαμε για τις περισσότερες από τις παραπάνω θέσεις βασίζονταν στις περιγραφές του S. S. Clarke και, αργότερα, του N. G. L. Hammond, οι οποίοι, κατά την παραμονή τους στην Ήπειρο, στις αρχές του 20ου αιώνα, εντόπισαν ένα μεγάλο αριθμό αρχαίων θέσεων.
Η έρευνα συνεχίστηκε στη δεκαετία του 1970, οπότε με οδηγό τον Hammond, οι δύο μελετητές της Θεσπρωτίας, Σ. Δάκαρης και Σ. Μουσελίμης, επισκέφτηκαν ξανά ορισμένες από τις θέσεις, δίνοντας νέες περιγραφές.

Σύντομη περιγραφή
Έξι (6) θέσεις στην περιοχή της Μουργκάνας, πάνω σε φυσικά οχυρά υψώματα, οριοθετούν τη συνοριακή γραμμή μεταξύ Θεσπρωτίας και Μολοσσίας: η Λιθαρόστρουγκα Κεραμίτσας, η Βίγλα Κεραμίτσας, η Ραβενή, ο ʼγιος Γεώργιος (Γαρδίκι Φιλιατών), ο Λιάς και ο Τσαμαντάς. Φαίνεται ότι εξυπηρετούσαν αμυντικούς, κυρίως, σκοπούς, ενώ οι μεγαλύτερες σε έκταση θέσεις αποτελούσαν ταυτόχρονα και περιοχές οικιστικής εγκατάστασης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτουμε, μπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες με βάση την έκταση και την αρχιτεκτονική τους οργάνωση: α) οχυρωμένοι οικισμοί (Ραβενή, ʼγιος Γεώργιος (Γαρδίκι), β) οχυρωμένοι οικισμοί με εσωτερική ακρόπολη (Λιθαρόστρουγκα) και γ) μικρά φυλάκια ή ακροπόλεις (Βίγλα, Λιάς, Τσαμαντάς).
Ο απρόσιτος χαρακτήρας των θέσεων αυτών δε δημιούργησε την ανάγκη τεχνητής περιμετρικής οχύρωσης. Τα τείχη ενισχυμένα με ορθογώνιους πύργους και ενίοτε με προτειχίσματα προστάτευαν μόνο τις περισσότερο ομαλές πλευρές των υψωμάτων. Ακολουθείται, κατεξοχήν, το ακανόνιστο ισοδομικό σύστημα τειχοδομίας χωρίς συνδετικό υλικό στους αρμούς, ενώ ενίοτε υπάρχουν δείγματα πολυγωνικού και αμιγώς ισοδομικού συστήματος σε διαφορετικά τμήματα της ίδιας οχύρωσης. Οι κατασκευαστικές αυτές διαφοροποιήσεις αντιπροσωπεύουν ενδεχομένως και χρονολογικές διαφορές, ενώ δεν αποκλείεται να οφείλονται στο διαθέσιμο στην περιοχή οικοδομικό υλικό.
Με βάση τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά των οχυρώσεων και από τα σποραδικά ευρήματα που κατά καιρούς έχουν εντοπιστεί, είναι αποδεκτή η χρονολόγησή τους στους ύστερους κλασικούς - ελληνιστικούς χρόνους.